ACTA SYNODALIA
SACROSANCTI CONCILII OECUMENICI VATICANI II
VOLUMEN II
PERIODUS SECUNDA
PARS VI
CONGREGATIONES GENERALES LXXIV-LXXIX SESSIO PUBLICA III
TYPIS POLYGLOTTIS VATICANIS MCMLXXIII
UBRARY
MT. ST. ALPHONSUS SEMINARY ESOPUS, NEW YORK 12429
CONGREGATIONES GENERALES
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV 25 novembris 1963
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV 25 novembris 1963
Exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, secreta- rius generalis Ss. Concilii :
Faveant omnes audire! De mandato Summi Pontificis: feria IV, die 4 decembris, hora 9, in hac Sacrosancta Basilica celebrabitur sessio pu- blica Sacri Concilii, quae erit tertia a Concilio inito. In hac publica sessione examinabuntur, de iisdem suffragium feretur, et, si Deus dabit et Patres velint, approbabuntur decreta iam in congregatione generali approbata. Omnes Patres Concilii ab hac die iam intimantur ad so- lemnem publicam sessionem. Aliae caerimoniae publicae sessionis com- municabuntur per intimationem factam ab exc.mo D. praefecto Cae- remoniarum Apostolicarum.
Die autem 3 decembris, pariter hora 9, in hac Basilica, post Missae celebrationem coram Summo Pontifice, commemorabitur quartum cen- tenarium Sacrosanctae Tridentinae Synodi. Habebit orationem comme- morativam em.mus ac rev.mus D. cardinalis Ioannes Urbani, patr. Ve- netiarum.
Disceptationem hodie moderabitur circa cap. I de Oecumenismo em.mus ac rev.mus D. Iacobus Lercaro, arch. Bononiensis.
Antequam legam nomina eorum qui verbum facere postulaverunt, enixe rogo em.mos vel exc.mos praesides conferentiarum episcopalium ut, nisi iam fecerint, ad nostram secretariam deferant elenchos nominum selectorum pro electione facienda feria quinta proxima. Cum tempus exiguum vere sit, omnes supradicti praesides rogantur ut ad nostram secretariam elenchos deferant vel hoc mane vel amplius ante horam quintam post meridiem.
Haec ergo sunt nomina: em. mi ac rev.mi DD. cardd. Paulus Aemi- lius Leger, arch. Marianopolitanus in Canada, Ioseph Ritter, arch. S. Lu- dovici in Stat. Foed. Amer. Sept., Augustinus Bea; exc.mi DD. Aemilius Guano, ep. Liburnensis in Italia, Ioseph Tawil, arch. vic. patr. Mel- chitarum in Syria; rev.mus P. Anicetus Fernandez, mag. gen. O. P.; exc.mi DD. Ioannes Gahamanyi, ep. Butarensis in Rwanda, Andreas Pangrazio, arch. Goritiensis in Italia, Ioannes Canestri, ep. aux. em. mi card. Vicarii in Urbe, Anastasius Granados, ep. aux. Toletanus in Hi- spania, Alexander Scandar, ep. Lycopolitanus in Aegypto, Ioannes Van Cauwelaert, ep. Inongoensis in Congo, Stephanus Leven, ep. aux. S. An-
10
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
tonii in Stat. Foed. Am. Sept., Ioseph Cornelis, arch. Elisabethapolitanus in Congo, Ioannes Zoa, arch. Yaundensis in Camerun, Gabriel Manek, arch. Endehenus in Indonesia, Marcellinus Olaechea, arch. Valentinus in Hispania, Georgius Flahiff, arch. Winnipegensis in Canada, Anto- nius Lopez A vina, arch. Durangensis in Mexico, Antonius de Castro Mayer, ep. Camposinus in Brasilia, Fridericus Melendro, arch. Nganchi- mensis in Sinis, Raphael Gonzalez Moralejo, ep. aux. Valentinus in Hispania, Aurelius dei Pino, ep. Illerdensis in Hispania, Iucundus Grotti, praei. Ordinarius Acrensis in Brasilia, Alexander Goncalves do Amaral, arch. Uberabensis in Brasilia.
PATRUM ORATIONES (De Oecumenismo cap. I)
1
Em.mus P. D. PAULUS AEMILIUS card. LEGER Archiepiscopus Marianopolitanus
Venerabiles Fratres, Observatores et Auditores carissimi,
Vota duo habeo quae ad unitatem fovendam in materia doctrinali referuntur.
Primum votum meum respicit accuratiorem praesentationem notae unitatis Ecclesiae.
Ea quae in art. 1 dicuntur de unitate a Christo intenta, etsi vera optime exprimunt, tamen mihi incompleta videntur.
Nos omnes scimus multos esse catholicos et non-catholicos qui aestimant Ecclesiam catholicam unitati nimis monolithicae favere. Et de facto, forsitan admitti posset Ecclesiam, praesertim ultimis saeculis, quadam immoderata uniformitate sive in rebus doctrinalibus, sive in cultu, sive in disciplina generali indulsisse. Etenim saepe factum est ut quaedam legitima requisita libertatis et diversitatis intra ambitum uni- tatis fundamentalis aliquantulum neglegamus.
Iam multi Patres, praesertim e regionibus Missionum, merito extu- lerunt momentum pro activitate missionaria recte ordinanda firmiter affirmandi unitatem in Ecclesia Christi nullum praeiudicium afferre posse legitimae libertati et diversitati. Momentum eiusdem affirmationis relate ad activitatem oecumenicam nullus est qui non videt. Nam etiam Eccle- siae et Communitates separatae habent suas traditiones, suas institutio- nes, thesaurum suum spiritualem quae legitime servare intendunt.
Itaque, ut omnis aequivocatio vitetur circa unitatem quam Ecclesia
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
11
catholica prosequitur, oporteret ut in ipsa enucleatione theologica uni- tatis a Christo intentae non negligeretur fusius et clarius dicere quomodo in hac notione componi possent 1 perfecta oboedientia et summa liber- tas, vera unitas et magna diversitas. Illam diversitatem celebravit ipse Summus Pontifex in sermone suo inaugurali secundae sessionis.
Secundum votum meum est ut melius schema provideat media ad dissensiones doctrinales solvendas. Etenim quaestiones doctrinales sum- mam faciant difficultatem in re oecumenica. Et maxime interest ut in nostro schemate quaedam, pro posse, principia enuntiantur de hac ma- teria, utque ille status mentis — apud catholicos, praesertim apud pa- stores et theologos — promoveatur quo facilius unaquaeque oppositio solvatur.
Omnes concordamus in hoc quod, in quaestionibus doctrinalibus una cum fratribus examinandis, caritas et veritas nullum detrimentum pati debeant. Attamen nonne ulterius progredi possemus? Nonne clare affirmare debemus quod in nostra communi cum aliis fratribus investi- gatione, prae ineffabilibus mysteriis divinis, veritas facienda est non tantummodo in caritate et veritate 2 sed etiam in humilitate?
Apud nos dogmata elaborata sunt post diuturnam inquisitionem theologicam quae saepe, in suis methodis, diversa est a modis cogitandi fratrum separatorum occidentis sicut et orientis. Ipsi fratres separati indagationem doctrinalem propriam fecerunt. Ex illis investigationibus quasi parallelis, exortae sunt differentiae quae a pluribus aestimantur insuperabiles. Mea opinione, illae discrepantiae non solventur nisi fratres separati et nos catholici inquisitionem communem Revelationis Christi faciamus in humilitate. In sua historia, infeliciter, Ecclesia multa schismata et haereses cognovit. Plura autem eorum soluta sunt, ut vidi- mus apud Patres, non per viam auctoritativam, sed per progressum com- munem in fide, in caritate et in humilitate.
Iam pluries in hoc Concilio Ecclesia suam humilem et peregrinam conditionem exprimere voluit. Nec parvi momenti est voluntas ab Eccle- sia manifestata sua peccata confitendi. Nunc autem, Ecclesia, praesertim nostris diebus, indiget etiam humilitate intellectuali. Non raro dicitur Ecclesiam catholicam totam veritatem a Christo revelatam possidere, et de facto similis expressio in ipso textu nostri schematis invenitur ...3. Sane, adhibitis necessariis distinctionibus, haec expressio recte intelligi posset. Timeo tamen ne talis affirmatio pluribus abscondeat nostram ra- dicalem incapacitatem perfecte et exhaustive veritatem a Christo reve- latam, his in terris, intelligendi.
Nostra faciamus verba apostoli: Nobis minimis « data est gratia haec, evangelizare investigabiles divitias Christi »...4. Itaque doctrina
12
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
transcendendae Dei mysteriorumque eius doctrinae infallibilitatis non contradicet; attamen, nostram infirmitatem revocando, illam doctrinam temperat. Praeterea, illa Dei transcendentia immobilismum intellectua- lem christianis omnino prohibet.
Immobilismus in re doctrinali magnum obicem esse in via unitatis agnoscebat Papa Paulus VI, feliciter regnans ,5 quando in sua ad Ob- servatores allocutione, sequentia verba Augustini citabat: « Quaerite ut inveniatis et invenite ut adhuc quaeratis ». Prosequebatur Summus Pontifex dicendo: « Haec sententia S. Augustini nos omnes catholicos et non-catholicos spectat: authenticus christianus immobilismum non admittit ».
Credo haec verba rectam viam ad difficultates doctrinales solvendas indicare. Et proponerem ut schema de Oecumenismo investigationem theologicam ita describat ut, non tantum fratres separati sed nos quoque catholici, ad profundiorem cognitionem et accuratiorem expressionem Revelationis Christi semper incitemur. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 possunt. 2 deest. 3 (pag. 9, linn. 22-23). 4 ( Eph . 3, 8). 5 deest.
2
Em.mus P. D. IOSEPH card. RITTER Archiepiscopus S. Ludovici
Venerabiles Patres,
In cap. I, Oecumenismus definitur vel, ut melius dicam, describitur « motus et actio ordinata ad illam unitatem christianorum fovendam quam Iesus Christus precibus postulavit ». Illa unitas, cum sit finis ipsius motus, nisi fallor, principium oecumenismi fundamentale existit. Unde conceptus eiusdem unitatis evolvi et enucleari debet. Hoc facere videtur schema quando, in par. 1, de Ecclesiae unitate et unicitate dis- serit. Sed principium minus aptum, ut mihi videtur, profert ...\ Liceat mihi rationes huius obiectionis afferre et postea aliud principium proferre.
Principium fundamentale oecumenismi, secundum quod ad hoc schema pertinet, debet esse pastorale, doctrinale et oecumenisticum.
Primo, debet esse pastorale: etenim hoc est primum totius Con- cilii intentum. Requiritur ergo non solum ut decreta aliquid faciendum statuant, sed etiam ut impetum et motivum efficace ad illud faciendum praebeant. Principium omnis motus, seu actionis, est finis, consideratus
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
13
tamen non ut simplex terminus activitatis sed ut bonum eminenter desi- derabile. Non sufficit ergo ut schema de unitate Ecclesiae speculative tractet; debet manifestare unitatem christianorum ut quid bonum inae- stimabilis valoris et divisionem christianorum ut malum aequalis ma- gnitudinis.
Principium fundamentale debet esse doctrinale, siquidem illam solam unitatem quaerimus quam Christus vult. Insimul debet esse oecumeni- sticum. In suis elementis etiam simplicibus, oecumenismus tum desideria tum actiones communes inter catholicos et fratres separatos implicat, ideo etiam finem communem.
Par. 1, ut iacet, conceptum unitatis profert quem soli catholici for- maliter agnoscunt. Proinde alius conceptus, nec minus verus, requiritur. Certissime, omnes, catholici et non-catholici, illam unitatem urgenter et ardenter desideramus quam Christus vult. Sed et possumus et de- bemus eamdem unitatem desiderare et actuose prosequi sub aspectu magis concreto et magis specifico.
Unitas christianorum est quid bonum et eminenter desiderabile, non solum quia est secundum Christi voluntatem, sed potius quia in aliquo sensu haec unitas est ipse Christus. Finis ultimus Ecclesiae, salutis humanae, ipsorum hominum, necnon omnium rerum, gloria est Dei et Christi. In terris, haec gloria Christi per Ecclesiam perficienda est: beneplacitum enim Dei est « instaurare omnia in Christo », ideoque « omnia subiecit Deus sub pedibus eius, et ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam » ...2. Hoc « omnia instaurare » sub Christo-Capite missio est, et vita, et ipsa natura Ecclesiae. Gloria Christi est unitas Ecclesiae.
In sua praesenti conditione, longe existit Ecclesia a suae naturae perfectione. Sua unitate et sanctitate, Ecclesia debet mundo manife- stare Christum, eius amorem et opus salvificum. Realiter tamen, propter suam divisionem et imperfectionem, Ecclesia scandalum est mundo: bene dicitur ergo in schemate: « divisionibus christianorum splendor vultus Christi in Ecclesia aliquantum obscuratur et regni divini incre- mentum funeste retardatur ».
Gloriam Christi, unitatem Ecclesiae, omnes, catholici et fratres se- parati, desideramus. Quidquid de natura Ecclesiae credimus, concordes agnoscimus hanc unitatem tunc obtentam iri quando omnes erimus unius « mensae Domini participes » unamque Eucharistiam celebrabimus: « quoniam unus panis, unum corpus multi sumus, omnes, qui de uno pane participamus »...3
Hoc est finis, ut mihi videtur, hoc est principium fundamentale omnis oecumenismi, quod schema enucleare debuisset. Ex hoc omnibus
14
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
constabit necessitas renovationis personalis et ecclesialis; ex hoc mani- festabitur quam mala sit divisio et quam bona necnon desiderabilis sit unitas christianorum; ex hoc profluet sollicitudo caritativa pro omnibus hominibus-f ratribus .
Omnium Christum accedentium uniuscuiusque in propria Euchari- stiae celebratione sit oratio ut omnes unum simus, ut ad agnitionem totius veritatis veniamus, et ut unum corpus ex uno pane fiamus.
In fine, fratres carissimi, mihi liceat pauca verba adiicere quae ad rem minime conciliarem pertinent. Mors subitanea et violenta nostri praedilecti Ioannis Fitzgerald Kennedy, sicut iam nostis, episcopos Statuum Foederatorum Americae tanto dolore etiam nunc commovet. Vobis, fratres, gratias sinceras et. ex imo corde prolatas agimus, pro omnibus condoloribus expressis et pro omnibus suffragiis promissis. Ubi non est caritas et mutua consideratio, odium, cuius ista mors est fruc- tus, cor hominis facile capit. Oremus et laboremus in hoc Concilio ut nos, fratres dissentientes, semper in pace et caritate Christi, et ali- quando in futuro etiam in eadem veritate christiana, vivamus. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 et secundum hoc mihi non placet. 2 {Eph. 1, 10. 22). 3 ( 1 Cor. 10, 17).
3
Em.mus P. D. AUGUSTINUS card. BEA V enerabiles Patres conciliares ,
Animo valde grato secretariatus noster ad promovendam unionem christianorum ea omnia accipit quae ad emendanda vel clariora red- denda tria priora capita schematis proposita sunt. Quaedam ex illis tamen 1 quae dicta sunt fortasse paulo 2 uberius illustrare liceat .3
1. Ac primum quidem pauca de schematis titulo. Schema agit « de christianorum unitate promovenda ». A pluribus Patribus propositum fuit, ut etiam ipse titulus schematis eodem 4 fere modo enuntietur, ut ergo dicatur, ut titulus, « de christianorum unitate promovenda », et omittatur titulus Oecumenismi.5 Haec propositio a secretariatu ad unio- nem fovendam omni qua par est cura examinabitur, ut dubia et 6 obscu- ritates, quae ex verbo « oecumenismi » oriri possunt et 7 a pluribus Patribus nota sunt / amoveantur.
2. ...9 In disceptatione pluries sermo fuit de periculis quae motio oecumenica creare possit; indifferenti smi, interconfessionalismi, falsi irenismi, dubii de fide, etcw Certe verum est talia pericula imminere, ubi quaestio unionis tractatur — ut, proh dolor!, 11 interdum fit — ab
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
15
oratoribus vel scriptoribus, bonae quidem voluntatis, sed parum cautis et parum prudentibus. Remedium huius periculi tamen non in eo est, ut actio ad unitatem promovendam omnino omittatur, sed in eo est ut ab ipsis Sacris Pastoribus ei rite invigiletur, ut ipsa dirigatur et, ubi opus est, sollerter corrigatur. Dico: a Sacris Pastoribus. Officium enim unionem promovendi imprimis incumbit Ordinariis locorum , sicut in genere officium praedicandi Evangelium et pascendi gregem Christi. De unione Christianorum promovenda a Sancta Sede et Secretariatu Unionis, qui eiusdem Sanctae Sedis nomine agit, principia quaedam et leges ge- nerales statui poterunt 12 et in « Directorio oecumenico », Deo volente ? statuentur et fusius explicabuntur, sed harum legum applicatio et accom- modatio ad concretas circumstantias 14 ad episcopos locorum 15 spectabit. Evidens enim est condiciones religiosas in diversis orbis partibus valde diversas esse sicut diversus est modus agendi fratrum christianorum non catholicorum in diversis orbis regionibus. Haec autem plene cognosci, plene 16 diiudicari possunt tantum ab iis qui in illis locis 17 commorantur, ergo ab Ordinariis locorum et a conferentiis episcopalibus .18 Valde utile igitur erit, ut in diversis regionibus a conferentia episcoporum secreta- riatus aliquis regionalis ad unionem fovendam 19 creetur, qui secretaria- tus 20 collaborans cum secretariatu romano et cum episcopis propriae regionis toti operi oecumenico attendat, invigilet illudque promoveat ,21 3. Hoc modo etiam periculum, de quo dictum est? falsi cuiusdam oecumenismi vitabitur quod ab aliquibus timetur, et providebitur impri- mis? ut colloquia theologica ab iis tantum instituantur qui, ut iam sta- tuit S. Officium in Instructione « De motione oecumenica » ( anno 24 1949), qui 25 « scientia theologica et firma sua adhaesione ad principia et normas hac in re ab Ecclesia statutas, ad illa (colloquia) vere idoneos esse se26 probaverint» ...27, id quod explicitis verbis in nostro 28 sche- mate inculcatur (pag. 17 ...29). Qui autem tales periti 30 sint, multo me- lius ab Ordinario loci sciri potest quam ab ullo dicasterio Romano. Quodsi colloquia hac ratione instituuntur, nullum omnino periculum indifferentismi est, cum ob idipsum instituantur, ut clare cognoscatur quae sit doctrina admittenda, et ut illa doctrina clare cognita et volita admittatur . Fratres nostri christiani non catholici, ut ex multiplici expe- rientia notum mihi est? fratres nostri christiani non catholici nullatenus desiderant, ut ipsis proponatur doctrina aliqua 32 catholica in forma atte- nuata et diluente, sed potius 33 ut ipsis clare dicatur quid Ecclesia catho- lica credat et doceat. Ceterum hoc in ipso 34 schemate ...35 explicite dici- tur his verbis: « Nil ab oecumenismo tam alienum est quam ille falsus irenismus, quo puritas doctrinae catholicae detrimentum patitur vel eius sensus genuinus obscuratur » ...36. In eodem contextu insistitur talia
16
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
colloquia « sub praesulum vigilantia » fieri oportere ...37. Eorundem autem praesulum est etiam curare, ut simplices fideles qui in regionibus mixtae religionis quotidie cum non catholicis conveniunt et colloquun- tur, in sua religione plene instructi sint, tam institutione catechetica quam solidis et sobriis sermonibus, praedicationibus 38 et conferentiis. Quodsi ita proceditur, motio oecumenica nostris fidelibus adeo non nocet, ut eos potius in cognitione et in amore fidei confirmet et pro- moveat.
4. Dictum est schema nimis efierre quae apud fratres non catholi- cos bona et vera inveniantur, sed doctrinam catholicam, doctrinam catho- licam39 non satis proponi ...40 Qua in re primo 41 notandum est schema nostrum 42 non dirigi ad non catholicos, sed ad ipsos 43 Ecclesiae catho- licae filios. Supponitur hos — utinam semper et ubique — doctrinam catholicam cognoscere, de natura Ecclesiae, de E rimatu, de infallibili- tate, de unitate a Christo implorata, et similia; tamen, clarius exponi poterunt aliquae veritates quae in nostra actione magni momenti sunt, sed non opus est repetere in hoc schemate totam theologiam catholi- cam,44 E contra plerumque catholici nostri in multis regionibus nesciunt omnino 45 quae bona, quae pulchra, quae splendida 46 apud fratres non catholicos inveniantur. Prima autem condicio omnis actionis oecume- nicae ea est, ut eos quibuscum agimus, recte cognoscamus, sincere ame- mus et 47 christiana caritate diligamus. Quare Summi Pontifices, inde a Leone XIII, iterum atque iterum ostendunt quaenam, ut dicitur in sche- mate/8 vestigia Christi et dona Spiritus Sancti apud fratres nostros non catholicos inveniantur, praecise in virtute ipsius baptismi et gratiarum quae ipsis 49 ex ipso baptismo fluunt. Quodsi hic modus procedendi schematis vituperatur, eo ipso vituperantur Summi Pontifices inde a Leone XIII usque ad Paulum VI gloriose regnantem.
Tandem 5. Negari videtur opportune fieri posse preces in communi pro unitate Ecclesiae, cum, ut dicitur, 50 unusquisque hanc unitatem aliter atque aliter concipiat. Iamvero ipsa supralaudata Instructio S. Of- ficii communem « recitationem Orationis Dominicae vel precationis ab Ecclesia catholica approbatae » minime reprobat ...51, idque iure. Omnes enim, tam catholici quam fratres nostri christiani non catholici ,52 a Deo imploramus 53 illam unitatem, quam Christus Dominus 54 pro sua Ec- clesia voluit, ipsi autem Deo relinquimus 55 decidendum, quando et quo- modo haec unitas 56 perficiatur. Patet igitur 57 valde necessarium esse, ut fideles a suis pastoribus de hac re instruantur et 58 ad tales precationes faciendas 59 prudenter praeparentur.
Concludo. Ex dictis videtur elucere quanti momenti sit, ut omnes catholici recte iudicent de motione oecumenica, quae a Summis Pontifi-
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
17
cibus desideratur et in dies magis urgetur, sed etiam quanta prudentia et circumspectione peragenda et ab episcopis curanda, invigilanda, diri- genda et promovenda sit. Id autem non est obliviscendum hanc actio- nem, dummodo rite perficiatur, efficaciter etiam conferre ad bonum ipso- rum nostrorum 60 fidelium. Ab eis enim postulat, ut dicitur in sche- mate,61 vitae religiosae et moralis renovationem, profundiorem doctri- nae catholicae cognitionem, caritatis generosae exercitium. Accedit quod Christus Dominus certe eos abundantiore gratia compensabit, qui ala- criter collaborant, ut ipsius ardenti desiderio in dies magis satisfiat: « ut omnes unum sint ». Dixi.
In textu 5 deest.
11 deest.
17 ibi. 18 promovet.
27 (A.A.S. 42 32 deest. linn. 20 ss.). pag. 9 s.).
46 et pulchra 50 deest.
55 relinquunt 61 deest.
L
6 vel. uecsi. iiu tatae. jtujlhj.
12 possunt. 13 deest. 14 deest. 15 episcopatu^, deest. 19 deest. 20 deest. 21 attendit, et invigilat illudqr 22 deest. 23 deest. 24 20 decembris. 25 deest. 26 sesi :, 1950, 145). 28 deest. 29 lin. 5. 30 deest. 31
22 deest. uccsi.
!, 1950, 145). 28 deest. " nn. j. ~ aet
33 deest. 34 deest. 35 (pag. 17, linn. 5 ss.).
37 (pag. 17, lin. 5). 38 deest. 39 deest.
omnino. 42 deest. 43 deest. 44 dum.
47 sincera aestimatione prosequamur. 48 deest. 51 (l. c. p. 146 n. V). 52 deest. 53 implorant.
56 deest. 57 utique. 58 deest. 59 deest.
41
31 dees 36 (pag. r 40 (cf. e. j 45 nescian 49 dees 54 dees
deest. 60 d<
Moderator : Velint Patres audire! Antequam suffragatio fiet de sche- mate circa instrumenta communicationis socialis, audiamus loquentem em.mum D. card. Eugenium Tisserant, caput consilii praesidendae.
Praeses P. D. Tisserant: Venerabiles Fratres, hodie, fere ad adi- tum huius aulae conciliaris, distributa sunt folia subsignata a quibus- dam Patribus Sacri Concilii, quibus invitantur Patres ad suffragia fe- renda contra schema decreti de instrumentis communicationis socialis, quod iam habuit ab hoc augusto coetu maioritatem longe ampliorem duabus tertiis partibus, quae ab Ordine Sacri Concilii celebrandi requi- runtur, et ideo iam quoad singula capita probatum est.
Praeses Sacri Concilii, simul cum moderatoribus, factum distribu- tionis vehementer deplorat, quia perturbat libertatem atque tranquilli- tatem Sacri Concilii, et propterea ipso Sacro Concilio indignum est.
Moderator : Velit exc.mus D. Renatus Stourm, arch. Senonensis, le- gere relationem circa expensos modos in schema de instrumentis com- municationis socialis.
18
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
SCHEMA DECRETI
DE INSTRUMENTIS COMMUNICATIONIS SOCIALIS
1 - MODI
A Patribus Conciliaribus propositi a Commissione Conciliari de Fidelium Apostolatu; de Scriptis Prelo edendis et de Spectaculis moderandis
EXAMINATI
Hic fasciculus Patribus distributus est die 22 novembris 1963, in congregatione generali septuagesima tertia.
Commissio Conciliaris de Fidelium Apostolatu; de Scriptis Prelo edendis et de Spectaculis moderandis, Modis a Patribus propositis circa Decretum « De Instrumentis Communicationis Socialis » singillatim ex- pensis, sequentes Modos introducendos censuit, qui sunt:
1. Pag. 6 Decreti emendati, lineis 10-13
loco
Ceterum totius Ecclesiae est huiusmodi instrumenta, laicorum praesertim opera, humano chri- stianoque spiritu vivificare, ...
2. Pag. 8, lineis 18-20
loco
Parentes vero gravissimum suum esse officium meminerint se- dulo invigilandi ne spectacula, fo- lia et alia huiusmodi, quae mori- bus infensa sint, ... c .
3. Pag. 12, lineis 29-30
loco
... ascitis ex variis nationibus rei peritis, etiam, si opus fuerit, lai- cis.
legatur
Ceterum laicorum praesertim est huiusmodi instrumenta, huma- no christianoque spiritu vivifi- care ...
legatur
Parentes vero suum esse of- ficium meminerint sedulo invigi- landi ne spectacula, folia et alia huiusmodi, quae fidei aut moribus infensa sint, ...
legatur
... ascitis ex variis nationibus rei peritis, etiam laicis.
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
19
QUAESITUM GENERALE
An placeat expensio facta a Commissione Conciliari de Fidelium Apostolatu; de Scriptis Prelo edendis et de Spectaculis moderandis circa Modos Schema Decreti De Instrumentis Communicationis Socialis respicientes.
2 - RELATIO
Exc.mi D.ni Renati Stourm, Archiepiscopi Senonensis, Com- missionis Conciliaris de Fidelium Apostolatu; de Scriptis Prelo edendis et de Spectaculis moderandis, Relatoris Generalis, de Modis Schema Decreti « De Instrumentis Communicationis Socialis » respicientibus.
Venerabiles Patres,
Longe maiori parti Vestrum * placuit probare Prooemium et duo Capita schematis De Instrumentis Communicationis Socialis.
Commissio de Fidelium Apostolatu; de Scriptis Prelo edendis et de Spectaculis moderandis gratias sincero animo Vobis refert pro Vestra fiducia.
Nullo dubio, Modi nimis multi prima fronte esse videbantur. Re- vera autem ad paucos reducuntur, cum multi Patres in eosdem Modos convenerint. Hac de causa, exempli gratia, introducendo verbum « fidei » in secundum Modum, qui Vobis proponitur, possibile fuit respondere petitioni a 152 Patribus propositae, dum vero Commissio satisfacere non potuit alii Modo a 125 Patribus proposito, qui speciem severitatis prae se ferre ei visus est, eo quod non congruebat spiritui positivo et constructivo, cui totum nostrum schema se conformare curavit.
* Exitus suffragationum quae factae sunt in sexagesima septima congregatione generali, die decima quarta mensis novembris habita:
|
Prooemium et Caput I |
Caput II (cum Clausulis) |
|
|
Votantes |
2.168 |
2.126 |
|
Maior pars requisita |
1.446 |
1.418 |
|
Placet |
1.832 |
1.893 |
|
Non placet |
92 |
103 |
|
Placet iuxta modum |
243 |
125 |
|
Vota nulla |
1 |
5 |
20
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Rebus sic stantibus, Commissio sine multa difficultate attente exa- minare potuit, non obstante temporis angustia, omnes Modos. Tunc ipsi Commissioni visum est multos ex eis opportunius insertos fore in « In- structionem » pastoralem post-conciliarem, ad quam praefatos Modos transmittere curabit, enixe rogans ut Ipsa eorum magni faciat.
Ex paucis autem Modis qui extabant, Commissio retineri posse cen- suit tres, qui textus schematis perficiunt, quin eius substantiam immu- tent. His Modis enim notam severitatis textui superfluam suppressit atque partem, a schemate laicis late tributam, meliorem in lucem posuit.
Hos ergo tres Modos Commissio Vestrae approbationi submisse pro- ponit, spe suffulta ut Vos, venerabiles Patres, benigne schema 1 probetis.
In oratione : 1 hoc schema decreti — non autem constitutionis.
Secretarius generalis : Fient, venerabiles Patres, duae suffragationes: prima respondendo ad quaesitum generale quoad modos; secunda quoad integrum schema propositum.
Nunc fit suffragatio, respondendo ad quaesitum generale, quod sic sonat: « An placeat expensio facta a commissione conciliari de fidelium apostolatu; de scriptis prelo edendis et de spectaculis moderandis circa modos schema decreti de instrumentis communicationis socialis respi- cientes ». Placet vel non placet .
4
Exc.mus P. D. AEMILIUS GUANO Episcopus Liburnensis
V enerabiles et dilectissimi Fratres,
Quaedam addenda vel specificanda videntur in hoc capite de momento huius thematis necnon de principiis actionis oecumenicae. Ad hoc tendunt sequentes propositiones.
Propositio prima. Aliquid praemittatur de conscientia oecumenica, ut ita dicam, excitanda. Maxime cordi esse debet pastoribus, et in genere toti Ecclesiae, ut conscientia excitetur omnium fidelium circa gravis- simum hoc factum, vehementer dolendum, Corpus scii. Christi vulne- ratum esse per divisiones quae ipsum lacerant. Haec autem conscientia excitanda est, non solummodo in regionibus in quibus divisio imme- diate patet, sed etiam in aliis in quibus longe maior numerus est ca- tholicorum. Sentiant fideles factum hoc, et consequens problema, non tangere unam vel alteram regionem vel nationem, sed de hoc totam
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV 21
Ecclesiam in omnibus suis partibus dolere. Graves autem hae divisiones turbare non debent fidem credentis qui, verbo Christi confisus, pro certo scit Ecclesiam unam et sanctam deficere nunquam posse. Attamen ne- que negligentes huius condicionis (indifier entes) nec tranquilli manere possunt christiani cuiusvis vel catholicis simae regionis, tanquam de re quae eos non tangat, vel de qua nullam responsabilitatem habeant. Nec putandum est problema oecumenismi, ut aiunt, relinqui vel delegari posse quibusdam tantum peritis et amatoribus. E contrario, totius corporis episcoporum et singulorum episcoporum, una cum omnibus suis fideli- bus, est orare et operari ut omnes unum sint.
Propositio secunda. Apertius in evidentiam ponantur maxima damna, quae ex divisione christianorum promanant, maxima bona quae ex eo- rum unitate proveniunt, immo maximum bonum quod est ipsa unitas in corpore mystico Christi:
a) Ut ab eis, quae non sunt principaliora, incipiamus. Gravia et urgentia problemata temporis nostri postulant, ut christiani omnes una simul suas vires pro posse ad ea solvenda conferant ...z. Inter haec gravia et urgentia problemata numeranda sunt: problema panis quoti- diani pro omnibus hominibus; problema libertatis, et praesertim liber- tatis in propria vita spirituali et religiosa explicanda; problema iustitiae et dignitatis humanae; problema pacis ...3.
b) Homines saepe hodie profundis hiatibus, quibus alius ab alio segregatur, laborant, etiam si non sint invicem aperte inimici, vel etiam si, e contrario, in multis exterius et superficialiter similes sint et uniantur (v. g. in mediis technicis adhibendis, in spectaculis televisificis spectan- dis, et in aliis huiusmodi). Homines nostri temporis egent profundiore unione in spiritu et veritate et amore. Hoc ...4 nonnisi per Christum et in Christo attingi potest. Multi forte ad Ecclesiam oculos convertunt, ex ea, plus minusve conscii, exspectantes salutem et veram et profundam unitatem familiae humanae. Tanto magis Ecclesia respondere valebit his hominum exspectationibus, in quibus latet Dei exspectatio, quanto ma- gis eius unitas patebit ...5.
c) Sed hoc praecipuum est: efficacia nuntii evangelici ad homines, et pulchritudo laudis, quae Deo ab Ecclesia danda est, condicionatur et proportionatur unitate christianorum in una Ecclesia. Voluntas enim Christi Domini est, ut omnes in ipso unum sint ...6, et sic eum mani- festent, eum Christum manifestent ,7 ad imaginem et ad gloriam Patris et Filii et Spiritus Sancti, qui unum sunt ...8. Edoceantur autem christi- fideles unitatem esse, ex una parte, iam praesentem in Ecclesia Christi et nunquam eam defuisse vel deficere posse; ex alia vero parte, eam esse continuo dynamice augendam, sive per accessionem, in dies plenio-
22
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
rem, ad plenitudinem unitatis Ecclesiae eorum qui iam per multa vincula Ecclesiae uniuntur, quamvis non plene, sive per augmentum vinculi caritatis.
Propositio tertia. Tria momenta significentur, quibus progressive unitas inter christianos instaurari potest.
Primum momentum (ab exterioribus incipiendo); collaboratio in temporalibus. Multa sunt in quibus catholici cum fratribus separatis col- laborare possunt et debent, v. g. ...9 libenter in unum conveniendo ad solvenda problemata temporis nostri, de quibus supra dictum est.
Secundum momentum : dialogus. Catholici et acatholici sese mutuo cognoscere et agnoscere debent ...10. Perutile est ut dialogus, ut aiunt, ...1 inter se instaurent, in quo haec mutua cognitio et agnitio foveatur, in quo Christus et valores christiani mutuo appareant. Condiciones autem ut dialogus suos fructus afferat sunt: scientia et competentia; mutua fiducia et sinceritas; mutua claritas (italice « franchezza ») et humilitas; mutua caritas et comprehensio; communio in amore veritatis et Christi, et in desiderio plenae fidelitatis erga Dei verbum. Catholici autem, eius- dem fidelitatis et fraternae caritatis causa, obsequentes esse volunt etiam in hoc, ut fratres separati norunt, principiis directivis quae a Matre Ecclesia promanant.
Tertium momentum-, intimiorem communionem supponit et excitat. Plures gradus habet:
a) Catholici cum aliis omnibus christifidelibus commune desi- derium habent et orant, ut verbum Dei, in Christo praesertim patefac- tum, omnes homines fide accipiant, simul orant in eadem fide Christi fundati, ut voluntas Patris fiat et uni Deo honor sit et gloria.
b) Eodem modo catholici, una cum plurimis christifidelibus alia- rum denominationum, anhelant et orant ad hoc quod omnes credentes in Christum mysterio unitatis, quod est Eucharistia, participent, in qua Christus sumitur et offertur, et quae maximum signum est et ali- mentum unitatis fratrum inter se, unitatis familiae humanae cum Deo.
c) Catholici denique, peramanter desiderant, et ad hoc orant, ut omnes fratres separati munus episcopatus cum suo capite, successore Petri, et munus peculiare successoris Petri ad significandam, tuendam, augendam unitatem Corporis Christi agnoscant.
Propositio quarta. Clarius agatur, in hoc ipso capite, de radice divi- sionum, de fonte unitatis. Clare profiteatur radicem primam omnium divisionum inter christianos esse peccatum hominis, peccatum praesertim superbiae, inoboedientiae, incredulitatis, quo homines ad creaturas et ad seipsos tanquam centra mundi convertuntur et a Deo avertuntur. Fons autem et creator unitatis unus est Deus, per Christum qui facit
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV 23
utraque unum, et a cuius misericordia proinde, potius quam ab homi- num conatibus, reditus ad unitatem et ad Deum sperandus est. Tamen, obliviscendum non est Deum relinquere in Ecclesia sua, inter homines peccatores, media et via ad unitatem ...12; homini vero operi Dei colla- borandum esse per humilem agnitionem sui peccati et Dei gratiae, per oboedientiam, per fidem. Omnibus igitur nobis, qui ad creaturas conversi sumus et per hoc plus minus ve vincula nostra cum Ecclesia relaxavimus, ad Ecclesiam, ad Christum, ad Patrem per fidem, spem, caritatem redeun- dum esse ...13. Ut autem Ecclesia catholica suam unitatem manifestet, et per hoc Christum manifestet, et ad Christum attrahat, necesse est ca- tholicos inter se vinculo caritatis quam maxime uniri ...14; necesse est ut ministerium sacerdotii, in omnibus suis gradibus, semper clarissime ap- pareat, et a fidelibus aestimetur, ut servitium caritatis et unitatis. In Ec- clesia autem viventes, omnes nos continuo cooperari oportet, ut ipsa magis magisque una sit corpore et spiritu, usque ad diem plenitudinis Christi. Gratias.
In textu scripto tradito : 1 I (vel in praeambulo, si ipsum praemittatur secun- dum propositionem confratris episcopi Signini). 2 uniti immo, quantum fas est, etiam cum -fratribus ad populum hebraicum, qui fuit populus Christi, perti- nentibus, necnon cum omnibus hominibus- qui Deum sincere venerantur vel quae- runt, vel qui saltem veritatem et honestatem vitae diligunt. ... ' 3 ita ut omnes
libero et tranquillo animo ad veritatem et ad uberiorem et profundiorem vi- tam spiritus properare possint. 4 — ita nos omnes christiani credimus — . 5 Tanto minus suam missionem Ecclesia adimplete poterit, quanto magis divisio- nibus christifidelium laborabit. 6 sicut ipse unus est. 7 deest. 8 Quod si haec unitas vulnerata sit, voluntati Christi non obtemperatur, Christus ipse vulneratur. 9 praesertim. 10 in iis quae communia habent, quae, quidem multa sunt, et in iis in quibus, infeliciter, sunt seiuncti. 11 — qui dialogus a discussione aliquantulum distinguendus est — . 12 in annuncio verbi sui, in
sacramentis misericordiae suae, in hierarchia quae viam indicat et portam Eccle- siae aperit. 13 cuivis christianae communitati adnumeremur. 14 (oecume- nismus inter catholicos).
5
Exc.mus P. D. IOSEPH TAWIL Archiepiscopus tit. Myrensis, vic. patr. Melchitarum in Syria
Venerabiles Patres ,
Super cap. I tres notationes proponere vellem.
Prima notatio. In titulo sic enuntiato « de Oecumenismi catholici principiis » videtur haberi quidam error typographicus, dum expecta-
24
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
retur « de Oecumenismi catholici principiis » (idem in cap. IV, lin. 1). Si enim oecumenismus motus est omnium christianorum ad pleniorem unitatem, praedicari nequit sensu stricto catholicus nec orthodoxus nec anglicanus, ...1 dum, e contra, licet loqui de principiis sive catholicis sive orthodoxis sive anglicanis ...2 eiusdem oecumenismi.
Secunda notatio. Par. 2, de divisionibus tractans, modo mere descrip- tivo procedit, sed de theologia divisionis qua talis omnino silet. De hoc tamen, in Sacra Scriptura, quoddam lumen inveniri posset.
a) Populus Dei unitate gaudet quando, salutem quaerens in fide, Promissionem accipit; e contra, divisione dolet quando, in carne se confidens, Promissionem amittit. Haec est theologia constans Libro- rum Legis et Prophetarum, quae in Novo Testamento denuo verificatur in divisione maioris partis Israel, quae magis in lege quam in fide se confisa est. Postea, Ecclesia, novus Populus Dei, post tentationem « iu- daizandi » cognovit etiam tentationem « hellenizandi » ...3, aut « latini- zandi » ...4 ac denique « romanizandi » ...5: tunc inventa est habens iusti- tiam suam ex carne, non iam ex fide, sicut dicit S. Paulus .6
b ) Sed « sine paenitentia sunt dona et vocatio Dei »...7, qui nun- quam populum suum derelinquit, ita ut, si unitas per gratiam conceditur, divisiones adhuc ad maiorem gratiam ordinantur, ut omnes misericor- diam consequamur. Haec sunt mirabilia Dei a Vetere Testamento usque nunc, ut divisiones quae a negatione gratuitatis salutis oriuntur, ad uberiorem tamen gratuitatem ordinantur. Visio biblica de unitate et di- visione populi Dei, in historia Ecclesiae, omnia ponit sub luce miseri- cordiae et gratiae. Sicut dicit S. Paulus 8: « Conclusit enim Deus omnia in incredulitate ut omnium misereatur » ...9.
Tertia notatio. Paragrapho 3. Plene assentio cui dicitur pag. 9, linn. 31 ss. (« in necessariis unitatem... » et reliqua), ac pag. 10, linn. 23 ss. (« Hac de causa Synodus omnes catholicos... » et reliqua). Mihi liceat ista principia breviter illustrare.
Patres Conciliares, quorum maior pars ritus est latini, forte mirati sunt quod in hac aula non omnes orientales inter se idem semper sonant. Talis diversitas, quae quidem, ut patet, plus minusve inter latinos inve- nitur, ex rationibus tamen propriis provenit, quarum momentum oecu- menicum neminem fugiet.
a) Ex traditione ipsa. Nos omnes, una cum orthodoxis, heredes sumus traditionibus positivis et distinctis, sive byzantina, sive syriana, sive armena, sive coptica, substantialiter quidem similibus, revera tamen diversis.
b) Ex pondere psychologico historiae Ecclesiarum nostrarum. Iam a saec. v consolidatae sunt communitates distinctae, diutissime ante-
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
25
quam accesserunt ad fidem gentes Europae septemtrionalis aut orienta- lis, aut Germaniae aut etiam 10 Angliae, ita ut vivamus distincte, alii a mille quingenti annis, alii, ut Maronitae, a mille trecenti annis.
c) Ex diversis gradibus latinizationis quibus afflicti fuimus, cum ecclesiastice de facto latinizati sumus, etsi non de iure divino! De hoc, indicium est quod latine loqui vobis debeo. Attamen orientalis talis est non stirpe nec natione, sed traditione quadam apostolica, directa, vi- vente, latinitate non contradicente sed ab ea distincta. Scimus enim argumenta theologica « ex traditione », tum de Patribus orientalibus tum de Patribus latinis desumi, praecise ut inter se corroborent per originem distinctam.
His dictis, intelligi potest quod communitates orientales magis la- tinizatae necessitatibus oecumenicis minus sensibiles 11 factae sunt. Sic alius vel alius Pater, ista mente imbutus, potuit postulare pro tota Ec- clesia catholica luris canonici Codicem unificatum aut iurisdictionem unicam pro quocumque territorio orientali... Sed cuicumque parum ser- vavit intuitum positivum traditionis ac sensum profundum sanae ortho- doxiae, haec omnia extra sensum evadunt.
Conclusio.
1. Ad titulum, proponitur « De catholicis principiis oecumenismi ».
2. Proponitur quoddam prooemium ad cap. I: «De unitate et divi- sione in historia salutis », cuius textus brevis scripto tradetur commis- sioni competenti.
3. Omnes Ecclesiae catholicae in oriente vix duo pro centum totius orthodoxiae repraesentant, cuius numerus totalis ducenti milliones su- perat (Byzantini: centum octoginta milliones; Copti-Ethiopi: quindecim milliones; Armeni: quinque milliones; Syriani: quinque milliones). Illae Ecclesiae catholicae momentum oecumenicum non habent nisi relative ad orthodoxiam, cuius traditionem repraesentare censentur. Unaquaeque enim ex illis exspectat pleroma suum. Communitas clausa considerari nequit sed potius statio in itinere unitatis. Iamvero si postularetur uni- formitas, tum in codice tum in iurisdictione, tunc evanesceret unitas, tunc in solitudine mortali se includerent istae Ecclesiae ac in Ecclesia universali impedimentum unionem obstruens fierent. Dixi.
In textu scripto tradito : 1 etc. 2 etc. 3 (saec. v). 4 (saec. xi).
5 (saec. xvi). 6 (Phil. 3, 7-9). 7 ( Rom . 11, 29). 8 deest. 9 (. Rom .
11, 32). 10 deest. 11 penetrabiles.
Animadversiones additae-.
Prooemium (De unitate et divisione in historia salutis ). Unitas mysterium est « plenitudinis » Dei qui facit populum suum ac omnes « gentes coheredes et
26
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
concorporales et comparticipes promissionis eius in Christo Iesu » (Eph. 3, 6. 9). Tum in Veteri Testamento tum in Novo Testamento, gratia unitatis in fide radi- catur, ita ut populus Dei unitate gaudeat si, salutem in fide quaerens, promissio- nem accipit, divisione vero doleat si, in lege aut in carne confidens, promissionem amittit. Sed « sine paenitentia sunt dona et vocatio Dei » ( Rom . 11, 29), qui nun- quam populum suum derelinquit, ita ut divisiones ad maiorem gratiam ordinentur et omnes misericordiam consequantur.
Moderator : Velint Patres audire! Hora undecima cum quadrante fiet suffragatio de integro schemate decreti de mediis communicationis socialis. Rogantur ergo humanissime Patres ut pro illa hora suis locis stent.
6
Rev.mus P. D. ANICETUS FERNANDEZ
Magister generalis O. P.
Venerabiles Patres, carissimi Observatores et Auditores,
Plurima optima et laudanda continentur in hoc cap. I et in toto schemate, cuius titulus melius diceretur: « Principia catholica de Oecu- menismo », ut optime dixit exc.mus arch. Caesaraugustanus et nunc audivimus; vel eligatur titulus nunc indicatus ab em.mo card. Bea.1
1 . Quae in hoc capite 2 ponuntur aequilibrio in genere 3 constant et bona Ecclesiae theologia fulciuntur ...4.
Inter plurima et optima bona quae omnes de hoc Concilio exspec- tamus, forsitan bonum principale iam obtentum est: nempe illa maior comprehensio et ...5 affabilitas inter ...6 christianos, immo inter omnes homines. Abs dubio Concilium erit initium novae aetatis in qua relatio- nes inter ...7 christianos et inter omnes homines erunt humaniores, non obstantibus casibus particularibus ab omnibus iustissime damnatis .8 Haec idea, hoc bonum iam divulgatum est per mundum universum. Necessa- rium non est dicere quod meritum principale adscribendum est Summo Pontifici Ioanni XXII I, cui Ecclesia et tota humanitas servabunt grati- tudinem perpetuam. Eumdem spiritum videmus splendescere in Paulo VI. In hac enim linea specialiter invenitur cap. I et totum 9 schema nostrum de Oecumenismo ...10.
Praesens caput et 11 schema, insuper, catholicis theologis assentitur qui iam diu quaestionibus istis studuerunt; et illos praeterea ad prose- quendum adhortatur.
Quasdam tamen observationes velim humiliter proponere :
I. De opere conversionum (i. e.: de individuis recipiendis in Ec-
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
27
clesiam catholicam, seu de reconciliatione individuali) et de ipsius rela- tione cum oecumenismo catholico.
Nonnulli fortasse sunt qui putent, quamvis immerito, oecumenismum operi conversionum et vigori praedicationis evangelicae iniuriam illa- turum esse.
Quare quatuor 12 quae sequuntur adnotare audeo, quippe quae ma- xime cordi sint ei qui Praedicatorum Ordini praeest.
1. Toti catholicae Ecclesiae, Petri successori atque apostolorum successoribus, ministerium Verbi Dei a Christo commissum est, iuxta verba quae duodecim apostoli coram communitate in Ierusalem profe- runt: « Nos vero ministerio verbi instantes erimus » ...13.
Quod ministerium tam late patet quam ipsum verbum Dei, et ad omnes creaturas respicit. Cunctis hominibus enim Evangelium, scii, bo- num nuntium, praedicandum est: sive his qui Evangelium nunquam cognoverunt, sive eis qui verbum Dei iam audierunt. Imprimis certo of- ficium nostrum est paroeciarum nostrarum fideles in dies melius evan- gelizare.
2. Unicum hoc ministerium ...14 Dei sub diversis speciebus exsi- stit, dependentibus ab hominibus eorumque casibus. Quae tamen diver- sae formae unitatem ac complementum sibi comparant, mediante unico ministerio Verbi Dei.
Quatuor tamen principales formas hic memorare velim:
Opus conversionum, respiciens illos erudiendos, quos Dei gratia iam nunc ad Ecclesiam catholicam inducit.
Oecumenismus catholicus, cuius varia munera in primo schematis capite recte describuntur.
Opus missionale, scii, prima Evangelii praedicatio in finibus ter- rarum, quae numquam illud cognoverunt.
Opus demum evangelizationis -fidelium , seu catholicorum.
Quae omnia procedunt ab eodem Dominico praecepto: « Praedicate Evangelium omni creaturae » ...15.
3. Sequitur inde huiusmodi diversas formas unici ministerii Verbi Dei nullo modo sibi contradicere posse. E contra sibi mutuo auxiliantur. V. g.: opus conversionum, secundum contextum oecumenismi catholici positum, profunditate et obiectivitate valde proficit.
Concludendo ergo. Vota nuncupo ut, in primo schematis capite, aut in alio schematis loco, membrum phrasis inseratur ad ostendendum mutuum complementum diversarum formarum ministerii verbi Dei, in quibus oecumenismus suum locum plane vindicet.
« Divisiones gratiarum sunt, idem autem Spiritus. Divisiones mi- nisttationum sunt, idem autem Dominus » ...16.
28
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
4. 17 Aliquid velim addere de valore testimonii in relatione cum prae- dicatione, eo quod haec duo 18 intime connectuntur cum doctrina horum capitum et de illo pluries in aula conciliari loqui audivimus et quandoque dicta praeter intentionem dicentium ansam aequivocationis praebere possunt.
Christus Dominus Ecclesiam suam fundavit prius cum sanctitate suae vitae et postea cum praedicatione sui Evangelii. Ita evidentissime ap- paret in toto novo Testamento et expresse hoc docet S. Lucas cum volens paucis narrata in suo Evangelio complecti, ait: « Primum quidem ser- monem feci de omnibus, o Theophile, quae Iesus coepit facere et docere usque in diem, qua praecipiens apostolis, per Spiritum Sanctum, quos elegit, assumptus est » ...19.
Hanc Ecclesiam a Christo Domino fundatam apostoli per mundum universum eodem modo propagaverunt: nempe, cum sanctitate vitae et praedicatione Evangelii. Unde ad consequendam renovationem vitae inter catholicos et efficaciam oecumenismi cum fratribus seiunctis, alia media efficaciora esse nequeunt quam sanctitas vitae et perfectior cogni- tio Evangelii eiusdemque praedicatio ardentior.
Utrumque est omnino necessarium, sed nemo est qui momentum et necessitas primordialis sanctitatis vitae seu testimonii, ut hodie dicitur, ad perfectiorem instaurationem Regni Christi in terris, non videat. Iam S. Thomas docebat: « Si enim doctrina est bona, et praedicator malus, tunc ipse est occasio blasphemiae doctrinae Dei » ...20.
Attamen hodie quandoque tali modo quasi exclusivo in valore testi- monii insistitur ac si esset sufficiens, ideoque omittenda vel minus aesti- manda praedicatio vel propaganda religionis nostrae, eo quod per eam fieri potest violentia psychologica conscientiae. Hoc iam aperte scrip- tum fuit.
Ex exemplis Iesu Christi et apostolorum patet clara falsitas talis modi cogitandi et agendi. Unde necessarium non est in eiusdem confuta- tione immorari.
Oecumenismus sanus non solum non debet zelum apostolicum nec vigorem praedicationis enervare sed potius fovere et stimulare, ut me- lius fides fidelium instruatur et corroboretur, et ita fideles aptiores red- dantur ad oecumenice agendum.
Etiam mihi placet ut aliquid clarius de his duobus, nempe de testi- monio vitae et de ministerio verbi Dei in his capitulis dicatur, ita ut momentum et necessitas utriusque clare appareat ...2I. Dixi.
In textu scripto tradito : 1 deest. 2 eo. 3 deest. 4 Sanum quoque et utile iter pastorale indicant, secundum mentem Ioannis XXIII et Pauli VI.
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
29
5 caritas et. 6 omnes. 7 homines. 8 deest. 9 deest. 10 Unde valde est laudandum. 2. Huiusmodi schema temporum necessitatibus apte obviam fit, quo modo necessitates ipsae in pluribus regionibus pateant. 3. Schema hoc super principiis generalibus sistit, ita ut diversi episcoporum coetus melius sta- tuere possint in casu particulari quae pro diversis regionibus aptiora videan- tur. 4. 11 deest. 12 tria. 13 {Act. 6, 4). 14 verbi. 15 ( Mc . 16, 15).
16 ( 1 Cor. 12, 4). 17 II. 18 deest. 19 {Act. 1, 1-2). 20 (Hom. in
Festo Patrocinii). 21 III. Aliae observationes-.
1. Titulus schematis, ex una parte latius -patet quam res in schemate contenta; ex alia vero angustior est.
a) Latior est, quia oecumenismus simpliciter dictus et sine addito, nominat motum ecclesiarum omnium quae nomine christiano gloriantur ad unionem earum inter se in Christo Iesu, dum oecumenismus hic propositus est unice oecumenismus exhibitus ab Ecclesia catholica.
b) Angustior quoque, quia oecumenismus proprie dictus respicit christianos tantum, dum in hoc schemate porrigitur ad extraneos etiam, nempe ad iudaeos et gentiles; ac insuper de libertate religiosa pertractat, quae certo non idem ac motio oecumenica.
Ideo ergo deberent ab eo expungi duo ultima capita, solis retentis tribus primis: et quidem tunc titulus proprius et adaequatus schematis quod remaneret, esset huiusmodi: Principia catholica de oecumenismo. ut optime dixit in hesterna con- gregatione generali exc.mus arch. Caesaraugustanus.
2. Desideratur maior claritas magisque completa expositio positionis Ecclesiae catholicae, saltem quantum ad tria haec puncta:
a) Ipsam esse unice veram Ecclesiam Christi.
b ) Romanum Pontificem esse B. Petri successorem, primatum habere iuris- dictionis ex iure divino super universam Ecclesiam, esseque infallibilem in defi- niendo ex cathedra res fidei et morum.
c) Fidem divinam totaliter amitti, cum quis voluntarie, scii, scienter et volenter denegat dogma fidei ab Ecclesia definitum, vel illud in dubium positi- vum vertit.
d) Fidem divinam amitti non posse sine peccato. Unde conscientia nun- quam esse potest libera ad licite relinquendam fidem.
3. Desideratur quoque maior distinctio inter ecclesias orientales et ecclesias reformatas ab Ecclesia catholica dissidentes atque seiunctas; quia non est par con- ditio omnium, sed longe diversa. Et tamen in cap. I, n. 2 (pag. 8, linn. 22-26), indiscriminatim fit sermo de omnibus christianis separatis.
4. Libenter quidem agnoscimus bona omnia quibus Ecclesiae illae seiunctae tam orientis quam occidentis ditantur et gloriantur. Quantum tamen ad bona stricte supernaturalia interiora, ut gratia et virtutes theologales, fides nempe, spes et caritas, quae in schemate admittuntur et ponderantur, accuratius et maiori cum distinctione exponi deberet.
a) Alia enim est quaestio de ecclesiis quae baptismum admittunt valideque administrant, et alia de ecclesiis quae sacramentum illud negligunt vel respuunt.
Qui enim baptismum negant et non recipiunt, non videntur habere fidem ve- ram in Christum, multoque minus gratiam et caritatem, ut videtur concedi cap. III, n. 23 (pag. 25, linn. 6-10), quia neutra sine fide haberi potest. Ac insuper peccato originali consistere non possunt.
30
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
b) Inter ipsos etiam qui admittunt sacramentum illud, atque rite ac valide recipiunt, distinctio facienda est adultorum a parvulis.
Equidem res est omnes parvulos ante usum rationis rite baptizatos tam Eccle- siae catholicae quam ecclesiarum ab ea separatarum gratiam et virtutes infusas recipere, fidem nempe, spem et caritatem, quantum ad habitus, licet nondum quantum ad actus, quorum tunc non sunt capaces: easque insuper conservare quamdiu in illo statu manent, eo quod incapaces sunt peccati personalis sicut et actus stricte humani.
At vero de adultis, ac de ipsis parvulis cum iam ad aetatem maturiorem plenumque usum rationis pervenerint, alia res est; quia multipliciter peccare pos- sunt, ac proin amittere gratiam et caritatem, immo et fidem atque spem si contra eas peccent.
Ubi alia quaestio est de illis qui primo induxerunt et consummarunt separa- tionem ab Ecclesia catholica; alia de his qui postea in ecclesiis ab eis inductis nati et educati sunt. Et quidem tunc, alia quaestio est de rudibus et simplicibus, qui bona fide et ignorantia moraliter invincibili veritatis Ecclesiae catholicae labo- rant; alia de hominibus excultis et specialiter dicatis studio religionis christianae, in quibus ignorantia illa vincibilis.
c ) Tandem est magna differentia notanda inter eos qui omnia sacramenta admittunt ac recipiunt, ut orientales, et eos qui baptismum tantum. Nam illi faci- lius recuperare possunt gratiam per paenitentiae sacramentum, eamque colere et augere per receptionem aliorum sacramentorum.
Alia erunt dicenda cum disceptabilis de singulis capitibus.
7
Exc.mus P. D. IOANNES B. GAHAMANYI Episcopus Butarensis
V ener abites Patres,
Quamquam plene adhaeremus spiritui oecumenico in schemate no- stro expresso, tamen, nomine conferendae episcoporum de Rwanda et de Burundi, mentem nostram adaperire volumus de hac quaestione.
Quod dicere intendimus provenit a sensu nostro pastorali et pendet ab adiunctis pastoralibus ut inveniuntur in regionibus nostris Africae et fortasse in aliis regionibus.
Schema nostrum imbutum est spiritu optimismi et verae caritatis erga omnes qui nobis uniuntur in Christo.
Non minus clare exponitur in schemate, in cap. I, par. 1, voluntas qua Christus vult ut omnes homines in unum ovile, quod est Ecclesia catholica, congregentur.
Sed nobis videtur quod non satis explicitantur consequentiae huius voluntatis divinae.
Christus enim, a Patre missus est ut omnes homines salvi fiant, et
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
31
ad hunc finem condidit Ecclesiam catholicam. Vult ergo ut omnes ho- mines membra fiant Ecclesiae catholicae, et quidem visibili modo, h. e. receptione sacramentorum et submissione hierarchiae Ecclesiae.
Quamquam nemo dubitat quin multis modis aliquis particeps fieri possit salutis a Christo nobis acquisitae, tamen, modo theocentrico progredi debemus, quia finis primarius omnis creaturae est gloria Deo procuranda, et hoc fit adhaesione voluntati eius; quae adhaesio est etiam sanctitas obiectiva. Non tantum dispositiones subiectivas ad gloriam Deo procurandam et ad sese salvandum considerare debemus, sed etiam, et maxime quidem, ordinem obiectivum a Christo constitutum.
Per hanc sanctitatem obiectivam, quae minime est exclusiva sancti- tatis subiectivae, etiam plene constituitur populus Dei.
Duae consequentiae pastorales huius conceptionis nobis videntur maximi esse momenti.
Prima est obligatio catholicorum et maxime episcoporum et sacer- dotum operandi ut omnes homines in Ecclesiam catholicam introeant. « Vae mihi si non evangelizavero », dixit S. Paulus; et haec verba sunt signum verissimum eius amoris erga Christum et erga proximum. Opus enim evangelizationis in sensu adducendi omnes homines ad Ecclesiam catholicam est fructus actionis Spiritus Sancti in nobis et effectus nostri amoris erga Deum et proximum.
Attamen, saepe obiicitur quod non sit necessarium adducere omnes homines ad Ecclesiam catholicam, quia alio et interdum faciliori modo sese salvari possunt. Ad quod respondemus quod si Deus vult omnes homines in Ecclesiam catholicam introire, et si adhaesio Ecclesiae Chri- sti est vera sanctitas obiective considerata, tunc omnes catholici debent hanc voluntatem divinam ad suum finem et effectum ducere.
In hoc opere tamen oecumenismum maxime observari debet. Ec- clesia catholica sese continuo renovare debet, mutua comprehensio in- ter christianos semper crescere debet, et omnia in caritate et respectu libertatis omnium fieri debent.
Consequentia altera voluntatis divinae quod omnes ad unum ovile pertineant est quasi interna Ecclesiae catholicae, nempe quod Ecclesia membra sua in veritate custodire debet.
Quamquam collaboratio in spiritualibus et socialibus cum fratribus separatis optanda sit, tamen fieri non debet sine debita praeparatione fidelium.
Indifferentismum esset damnum maximum tam catholicis quam fra- tribus separatis ipsis. Et periculum indifferentismi adest, nam nimis saepe dicere audivimus quod omnia aequalia sunt, et quod multis modis aequalibus homo sese salvari potest. Nec nos catholici, nec fratres sepa-
32
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
rati, hoc accipere possumus et volumus. Ideo cavere debemus ne fide- les nostri, tam Ecclesiae catholicae quam Ecclesiarum separatarum, in errorem ducantur, creando aliquam confusionem practicam inter Ec- clesias.
Optamus ut claro modo exprimatur haec prudentia pastoralis in sche- mate nostro.
S. Paulus optimum exemplum nobis dedit, nam et ipse omisit quae in se bona vel indifferentia sunt, ne scandalum fiat. Et nos hoc modo procedere debemus.
Omnimodo considerari debet conscientia omnium, ne ea quae ex ca- ritate, fide et veritate orta sunt, in damnum animarum eveniant. Hoc quidem maxime ad episcopos spectat qui sunt custodes fidei et pastores gregis.
Conclusio : Optamus ut clare exprimatur in textu obligatio omnium catholicorum adducendi non catholicos ad Ecclesiam; hoc autem fieri potest diversis modis, secundum vocationem uniuscuiusque, sed semper suaviter et in mutuo respectu.
Simul et in luce ponatur prudentia pastoralis in oecumenismo ope- rando, ne ad indifferentismum et damnum animarum perveniat. Dixi.
8
Exc.mus P. D. ANDREAS PANGRAZIO Archiepiscopus Goritiensis et Gradiscanus
V ener abites Patres,
Ut schema, quod in genere placet, perfici possit, liceat mihi quas- dam observationes proponere, quarum prima respicit descriptionem Ec- clesiae catholicae, quae in hoc schemate fit, secunda descriptionem com- munitatum non-catholicarum, tertia comparationem inter Ecclesiam ca- tholicam et alias communitates ecclesiales.
1 . Schema mihi in hoc aliquo modo deficere videtur, quod Ecclesiam catholicam modo nimis statico et abstracto describit, ...1 et non satis refert aspectum dynamicum et historicum-concretum Ecclesiae, qui ta- men pro dialogo oecumenico magni momenti esse videtur. Scii.2 non satis apparet ...3 mysterium historiae Ecclesiae ...4.
In historia populi Dei Antiqui Foederis Ecclesia tamquam in ima- gine typica mysterium propriae historiae suae contemplari potest et de- bet, dicente S. Paulo, loquente de populo Israel, ad Ecclesiam Corin- thiam: « Haec autem omnia in figura contingebant illis; scripta sunt
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
33
autem ad correptionem nostram, in quos fines saeculorum devene- runt » ...5.
Sicut populum Veteris Testamenti, ita Deus etiam populum in Ec- clesia Novi Testamenti adunatum, propter infidelitatem iustitia sua in- scrutabili in historia corripit et paenitentem gratiamque divinam implo- rantem misericordia sua ineffabili sublevat atque omnipotentia sua salvat et extollit ...6.
In historia Ecclesiae, operante Spiritu Sancto et cooperantibus vel etiam resistentibus hominibus, eventus saepe modo omnino inopinato et inexspectato sibi succedunt, quos nullo systemate theologico praevi- dere vel comprehendere possumus. Quis, v. g., magnorum theologorum saec. xiii possibile putasset magnum illud schisma occidentale, quo Ecclesia saec. xvi dilacerata est, vel deformationes et abusus, quibus facies Ecclesiae tempore ante Reformationem obnubilata est? Vel, ex altera parte, quisnam tempore Reformationis praedicere potuisset cor- roborationem illam mirabilem Ecclesiae, quam Deus, gratia sua, post Concilium Tridentinum operatus est?
Haec consideratio indolis arcanae historiae Ecclesiae pro oecume- nismo catholico summi momenti mihi esse videtur. Nam, sicut populus Dei in Antiquo Foedere, revelatione cognoscens intentionem misericor- dem Dei, semper sperare potuit et debuit Deum etiam inopinatis actibus historiam populi calamitate oppressi conversurum in bonum; similiter populus Novi Testamenti spem fovere potest et debet fore, ut Deus gratia misericordiae suae modo nobis adhuc ignoto Ecclesiam suam per vias ducat, quas nemo ex nobis praevidere et praedicere potest.
In schemate ergo, secundum humilem opinionem meam, hic aspec- tus dynamismi divini in historia Ecclesiae vigentis clarius efferri deberet, quo Deus non tantum in communitatibus seiunctis, sed etiam in Eccle- sia catholica eventus, evolutiones et mutationes operari potest ab ho- dierna generatione et a nostro quoque Concilio nullatenus praevidendas.
Quibus factis Deus unionem desideratam christianitatis separatae, quae hodie adhuc impossibilis videtur, possibilem reddere potest, dum- modo omnes christiani impulsus gratiae divinae obsequantur.
2. Secunda observatio mea descriptionem communitatum Christia- narum non-catholicarum respicit, quae in schemate praesenti praebetur. Optime quidem multa illa elementa ecclesiastica, quae in illis commu- nitatibus gratia Dei conservata sunt et effectus salutares sortiuntur, in schemate enumerantur. Ut autem sincere fateor: mihi tota haec enume- ratio, optima intentione facta, nimis « quantitativa », ut ita dicam, et tamquam mera iuxtapositio apparet. Deest, ut videtur, vinculum uniens illa singula elementa.
34
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Indicare deberet Centrum, ad quod omnia illa elementa referenda sunt et sine quibus ea explicari nequeunt. Hoc vinculum et centrum uniens est ipse Christus, quem omnes christiani ut Dominum Ecclesiae profitentur, cui sine dubio christiani omnium communitatum fideliter servire cupiunt et qui etiam in communitatibus seiunctis praesentia sua activa per Spiritum Sanctum mirabilia sua operari dignatur, non quidem meritis hominum, sed sola gratia misericordiae suae.
Puto schema nostrum dialogo oecumenico instituendo melius inser- vire posse, si modo dicta clare in textu enuntiantur.
3. Ut unitas inter christianos iam exsistens et simul diversitas adhuc permanens iuste diiudicetur, magni momenti mihi videtur, ut bene observetur ordo, ut ita dicam / hierarchicus veritatum revelatarum, qui- bus mysterium Christi exprimitur, et elementorum ecclesiasticorum, quibus Ecclesia constituitur.
Etiamsi omnes veritates revelatae eadem fide divina credendae et omnia elementa constitutiva Ecclesiae eadem fidelitate retinenda sint, tamen non omnia eundem locum obtinent et occupant.
Sunt quaedam veritates, quae pertinent ad ordinem finis, v. g. my- sterium Ss.mae Trinitatis, Incarnationis Verbi et Redemptionis, caritatis et gratiae divinae erga humanitatem peccatricem, vitae aeternae, etc.s
Aliae autem veritates sunt, quae pertinent ad ordinem mediorum salutis, ut v. g. veritates de numero septenario sacramentorum, de ipsa structura hierarchica Ecclesiae, de successione apostolica, etc? Hae ve- ritates media respiciunt, quae Ecclesiae a Christo collatae sunt pro via terrestri peregrinationis suae; post hanc autem cessant.
Iamvero diversitates doctrinales inter christianos minus respiciunt veritates illas primarias pertinentes ad ordinem finis, sed potius illas, quae pertinent ad ordinem mediorum et primariis sine dubio subordi- natae sunt ...10.
Si in schemate haec distinctio, secundum hierarchiam veritatum et elementorum, explicite adhiberetur, melius, ut puto, appareret unitas iam exsistens inter christianos ,n et christiani omnes ut familia saltem 12 veritatibus primariis christianae religionis iam unita. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 tanquam constantem semper iisdem elementis et eodem fere modo semper utentem iisdem mediis salutis ad functionem suam explentem. 2 deest. 3 secundum meam opinionem. 4 Nam non tan- tum Ecclesia ipsa in sua essentia mysterium est, sed etiam historia eius, in qua realitas Ecclesiae per saecula explicatur et evolvitur. 5 ( 1 Cor. 10, 11). 6 Hi-
storia Ecclesiae quoque mysterium iudiciorum Dei iustorum et simul misericor- diarum, omnipotentiae et mirabilium Dei erga populum suum est. 7 deest. 8 in regno Dei perfectae et aliae. 9 de primatu Romani Pontificis et aliae.
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
35
10 Unitas vero christianorum praecise consistit in communi fide et professione veritatum pertinentium ad ordinem finis. 11 inter omnes christianos iam exi- stens. 12 deest.
Secretarius generalis-. Cum proxima sit suffragatio super integrum schema de instrumentis communicationis socialis, velint omnes Patres ad sua loca redire.
9
Exc.mus P. D. IOANNES CANESTRI Episcopus tit. Tenediensis, aux. em. mi card. Vicarii in Urbe
Venerabiles Patres,
Liceat et mihi qui, ut quisque vestrum, maximo gaudio afficior quo- ties agitur de unitate fovenda inter christianos, quaedam humillime sug- gerere diligentiae vestrae circa cap. I schematis decreti de Oecumenismo.
1. In nostro schemate, pag. 8, lin. 20, edicitur: « Baptizati enim in Christo Iesu, christiano nomine decorantur eosque Ecclesia ut filios agnoscit ». Nonne ad maiorem perspicuitatem habendam melius dice- retur: « Eosque Ecclesia ut filios — proh dolor! — separatos agnoscit »?
2. Pag. 8, lin. 27, legitur: « Nonnullae etiam christianae religionis actiones sacrae apud fratres separatos peraguntur ». Locutio « actiones sacrae » mihi videtur nimis incerta et parum clara, eo vel magis si com- paretur cum contextu qui sequitur. Dicitur enim quod hae « actiones sacrae » (lin. 30) « procul dubio vitam gratiae reapse generare pos- sunt ». Non quaevis actio sacra — ut puto — vitam gratiae reapse generat.
3. Pag. 8, lin. 33, invenitur; « Ipsae Ecclesiae et communitates se- paratae nequaquam in mysterio salutis significatione et pondere exutae sunt... ». I. e.: ecclesiae et communitates separatae dicuntur habere significationem in mysterio salutis. Forsitan in ipso textu, quaedam bre- vissima explicatio desideratur. Nam « ecclesiae et communitates sepa- ratae » sane non salvant ut separatae, sed quamquam sunt separatae quaedam media salutis (quae ad catholicam pertinent) servaverunt.
Sed hae ecclesiae et communitates separatae 1 non specificantur per ista media seu vestigia Ecclesiae, specificantur e contra — proh dolor! — per suos errores et proinde, ut sic specificatae, non salvant.
Per transennam, submisse notare et mihi liceat quod quae in nota 15, pag. 12, citantur ex Leone XIII et ex Pio XI non referuntur ad eccle- sias seu communitates sed ad personas individuas.
4. Pag. 10, lin. 1, habetur: « Deus enim semper mirabilis et miran- dus est in operibus suis ». Utique; et in casu nostro mirabilis et miran-
36
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
dus in omni baptismate v. g. etiam in haeresi collato. Sed clara distinc- tione hic opus est, ut mihi videtur: efficax baptismus asseritur, etiam in haeresi collatus, sed non ut in haeresi collatus.
5. Pag. 10, lin. 10, dicitur: « Divisionibus Christianorum splendor vultus Christi in Ecclesia aliquantulum obscuratur ». Proponerem ut verbum « aliquantulum » supprimeretur. Nam iam nimis debile est quod hic dicitur de inconvenientibus separationis.
6. Pag. 10, lin. 32. Definitio oecumenismi satis obscura videtur, fortasse quia parum clara fuit in prima paragrapho huius schematis defi- nitio Ecclesiae unitatis.
Inest fratribus separatis ius — quod etiam in genere omnibus hominibus recognoscitur a Concilio nostro in schemate decreti cui titulus de instrumentis communicationis socialis — , inest fratribus separatis ius ad cognoscendum ...2 quae sit ista unitas ad quam nos eos peramanter vocamus. Et hoc ipso mane dixit nobis optime em.mus card. Bea.
At, ni fallor, si fratribus separatis agnoscitur ius, nobis, venerabiles Patres, extat officium.
Dicatur ergo oportet — servatis certissime iustitia et caritate nec- non veritate et sinceritate — , dicatur quae sit ista una ac unica Eccle- sia, unum Christi ovile, sub uno Pastore Petro. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 deest. 2 (a nobis).
Secretarius generalis : Audiant Patres. Hoc vespere, hora quinta, in Patriarchali Archibasilica Lateranensi, celebrabuntur solemnes exsequiae in suffragium honorati viri Ioannis Gerardi Kennedy, Praesidis Statuum Foederatorum Americae Septemtrionalis, occisi recenter. Omnes Patres humanissime invitantur. Em.mi ac rev.mi DD. cardd. induent mantel- letam et rochetum violaceum; ceteri Patres tantummodo mantelletam. Hora quinta, igitur, hoc vespere, in Patriarchali Archibasilica Latera- nensi.
Antequam communicem exitus suffragationis factae, haec pariter communico Patribus. Unus ex Patribus qui apparebat subsignatus in folio quod deploravit em.mus praeses, conquestus est cum em.mo prae-
side quod ipse nunquam subsignaverit.
En igitur exitus quoad quaesitum generale:
Praesentes votantes . . . 2.132
Dixerunt placet 1.788
non placet 331
placet iuxta modum (nullum) ... 1
Suffragia nulla 12
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
37
Et nunc proceditur ad ultimam suffragationem: An placeat Patribus integrum schema de instrumentis communicationis socialis. Responsio erit: placet, vel non placet.
10
Exc.mus P. D. ANASTASIUS GRANADOS GARCIA Episcopus tit. Cidramenus, aux . Toletanus
Venerabiles Patres,
Loquar de cap. I, et quidem de n. 1, cui titulus de Ecclesiae unitate et unicitate.
Imprimis reverenter adhaereo animadversioni factae a S. B. Ignatio Petro Batanian circa ambiguitatem in describenda Ecclesiae unitate, praesertim in pag. 8, lin. 6; et propono ut adhibeantur praeclara verba Sanctissimi Domini Nostri Pauli VI in Allocutione diei 29 septembris aientis: « Ecclesiam unam esse et unam esse debere; et arcanam hanc et aspectabilem unitatem in rem deduci non posse nisi una fide, nisi participatione eorumdem sacramentorum, nisi apta cohaerentia unici ec- clesiastici regiminis ».
Quo autem explicatio theologica de unitate Ecclesiae dilectis fratri- bus seiunctis « facilius iter demonstret ad consensionum unitatem effi- ciendam » ...1, sequentia principia circa unitatem statuenda videntur:
1. Sedula distinctio fiat inter unitatem et unicitatem. Unicitas enim est effectus et unitatis et catholicitatis simul. Ideo Ecclesia est unica quia, una cum sit, ad omnes gentes extendi debet. Quod ita exprimit Leo XIII in Encyclica Satis cognitum-. « Partam per Iesum Christum salutem, simulque beneficia omnia quae inde proficiscuntur, late fundere in omnes homines atque ad omnes propagare aetates debet Ecclesia. Quo- circa unicam in omnibus terris, in perpetuitate temporum, esse neces- se est ».
2. De unitate autem loquentes, unitas Ecclesiae obtinetur per in- corporationem Christo: « Omnes vos — aiebat apostolus — unum estis (vel graece unus estis) in Christo Iesu » ...2. Per hanc enim incorporatio- nem homo adipiscitur solidari tatem cum Christo et cum eius membris: « Multi unum corpus sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra » ...3.
3. Haec vero unitas, « quam Christus sanxit, propinqua iam morte, augusteque consecravit » ...4, est simul sanctificans. Nihil enim est aliud quam adhaesio vitalis Capiti nostro, Christo, omnium gratiarum fonti;
38
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
quae adhaesio necessario secum fert unionem omnium inter se tamquam membra eiusdem Corporis.
4. Principium unitatis in Ecclesia est Spiritus Sanctus, cui « at- tribuendum est, ut omnes Corporis partes tam inter sese quam cum ex- celso Capite suo coniungantur » (ita Encyclica Mystici Corporis ...5). Hoc vero principium « talis est excellentiae, ut ratione sui omnia uni- tatis vincula, quibus vel physicum vel morale corpus copuletur, in im- mensum prorsus evincat » ...6.
Est ergo Spiritus Sanctus in Ecclesia simul uniens et vivificans; immo uniendo vivificat.
5. Ecclesia autem ex voluntate Christi est simul visibilis scii, socie- tas perfecta, et ideo vera unitate sociali praedita. Quam unitatem socia- lem, modo sibi proprio spectata Ecclesiae indole hierarchica, ex ipsa hier archia mutuatur.
Etenim auctoritas hierarchica fundatur in missione Christi: « Sicut misit me Pater, et ego mitto vos » ...7; missione quidem a Spiritu Sancto vivificata.
Haec missio triplex munus messianicum Christi perenne reddit in terris. Exercitium huius triplicis muneris — docendi nempe, regendi et sanctificandi — statim ac in hominibus effectum sortitur, producit uni- tatem fidei, unitatem regiminis, quae et ipsa, ut verbis utamur Leo- nis XIII, « unitatem communionis efficit et complectitur » ...8, et uni- tatem in participatione eorumdem sacramentorum.
En triplex vinculum sic dictum symbolicum, hierarchicum et litur- gicum, in quo unitas socialis Ecclesiae consistit.
Est proinde sacra hierarchia « principium inchoandae et praesidium custodiendae unitatis » ...9
Nihil mirum, si traditio ecclesiastica supremam auctoritatem Petri sub luce unitatis saepe saepius extollat. Sit exemplo S. Padanus: « Ad Petrum locutus est Dominus: ad unum ideo ut unitatem fundaret ex uno » ...10.
6. Animadvertere liceat unitatem visibilem in Ecclesia numquam propter seipsam esse quaerendam, sed ut vehiculum unitatis intimae, ar- canae, vitalis, communionis in caritate, vitae Christi in homine, pro qua Ipse Christus Patrem instanter rogavit: « Ut omnes unum sint ».
Ita fit, ut hierarchica potestas sit causa unitatis visibilis et socialis, haec vero sit signum et causa unitatis invisibilis et vitalis ...u.
Hac ratione hierarchia et ipsa, nomine Christi et ut instrumentum Spiritus Sancti, uniendo vivificat ...12.
His innixus principiis, proponere audeo: Ut in n. 1 huius capitis unitas Ecclesiae ita describatur ut eluceat: eius necessitas ut proprietas
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
39
Ecclesiae indita a Iesu Christo; eius vis sanctificans ex actione Spiritus Sancti homines Christo incorporantis; eius causa iuridica, scii, sacra hie- rarchia; eius finis, recapitulatio omnium in Christo. Dixi.
In textu scripto tradito : 1 (Paulus VI, ib.). 2 ( Gal . 3, 28). 3 ( Rom .
12, 5). 4 ( Satis cognitum ). 5 n. 55. 6 (ib., n. 60). 7 (Io. 20, 21).
8 (Satis cognitum ). 9 (Satis cognitum). 10 (Ad Sempronium, ep. 3, n. 11).
11 « In ea disposita est communicatio Christi » (S. Irenaeus, Haer. 3, 24).
12 Nunc vero: sacra hierarchia, quae ut finem habet, vi suae missionis, salutem animarum unitate ecclesiali cohaerentium, tanquam dispensatrix mysteriorum Dei, prae oculis semper habere debet monitum apostoli: « inter dispensatores quaeritur ut fidelis quis inveniatur ». Fidelis ergo sit oportet missioni suae, quae vere est missio unitatis et vitae. Ita certe ministrando serviet populo Dei.
Moderator : Velint Patres audire! Instante iam proxima conclusione huius periodi conciliaris, moderatores, iuxta Ordinem Concilii Oecume- nici Vaticani II, art. 57, par. 6, Patribus proponunt hoc quaesitum: An placeat Patribus iam concludi disceptationem circa cap. I schematis de Oecumenismo, ita ut transitus fieri possit ad disceptandum de cap. II eiusdem schematis?
Patres quibus concludi placet velint surgere. Assignatores faveant videre!
[ Intervallum ].
Patres quibus iuxta articulum et paragraphum praedicta ius manet loquendi, hodie nomina sua secretariatui velint tradere.
Secretarius generalis-. Moderabitur disceptationem circa cap. II de Oecumenismo em.mus ac rev.mus D. card. Iulius Dopfner, arch. Mona- censis.
Loqui postulaverunt: em.mus ac rev.mus D. card. Ioseph M. Bueno y Monreal, arch. Hispalensis in Hispania; exc.mi DD. Michael Darman- cier, vic. ap. Insularum Wallis et Futuna in Polynesia, Nicolaus Mar- giotta, arch. Brundusinus in Italia, Stephanus Desmazieres, ep. aux. Burdigalensis in Gallia, Petrus Martin, vic. apost. Novae Caledoniae in Oceania, Villelmus Conway, arch. Armachanus in Hibernia, Michael Klepacz, ep. Lodzensis in Polonia, Antonius Cardoso, ep. aux. Bejensis in Lusitania, Ioannes Gay, ep. Imae Telluris in America Centrali, Augusti- nus Farah, ep. Tripolitanus pro Melchitis in Libano, Alfonsus Sanchez, ep. Papantlensis in Mexico, Franciscus Hengsbach, ep. Essendiensis in Germania, Carolus Himmer, ep. Tornacensis in Belgio, Ioannes Nuer, ep. eoad. Thebanus in Aegypto, Vincentius Enrique, ep. Celsonensis in Hispania, Franciscus Tomasek, ep. tit. Butiensis in Cecoslovachia, Con-
40
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
radus Mingo, arch. Montis Regalis in Italia, Eduardus Necsey, ep. adm. ap. Nitriensis in Cecoslovachia, Paulus Schmitt, ep. Metensis in Gallia, Salvator Baldassarri, arch. Ravennatensis in Italia, Philippus Hannan, ep. aux. Vashingtonensis in Statibus Foederatis Americae Septemtrio- nalis.
11
Em.mus P. D. IOSEPH M. card. BUENO Y MONREAL Archiepiscopus Hispalensis
V enerabiles Patres ,
Cap. II « de Oecumenismi exercitio » practicam methodum dialo- gum oecumenicum ducendi completam et bene ordinatam oflert, iuxta tria elementa: purificationem, orationem et operationem, quae proficua nos auspicari licet bona in via ad sinceram inter christianos unionem devinciendam, donec ad optatam unitatem, faxit Deus, deveniamus.
Nonnulla tamen addere velim.
1. Initium et primus gressus, fons omnium bonorum qui ex oecu- menismo exspectantur, abs dubio in oratione unanimi reponendum est, de qua in n. 7. Optarem ut in eo specialis mentio fieret de Sanctissima Eucharistia, quae est signum efficax unitatis; et de Beatissima Virgine Maria, Matre Ecclesiae omniumque qui in sanguine Christi unam red- emptionem invenerunt.
Minus placet verbulum « officiali », in lin. 27 pag. 16; forse melius « cultu publico » diceretur.
2. Distinguenda quidem Renovatio Ecclesiae, de qua in n. 4, et conversio cordis, de qua in n. 5. Sed in textu videntur quodammodo permixta elementa quae ad aliud et ad aliud obiectum spectant.
Renovatio Ecclesiae potius referenda videretur ad actionem vere ec- clesialem, ut est motus biblicus, liturgicus, praedicatio verbi Dei, ca- techesis, apostolatus laicorum, vitae religiosae novae formae, spiritua- litas matrimonii, doctrina et activitas Ecclesiae in re sociali, etc. Quae omnia valde quidem conferunt sive ad vultum Ecclesiae demonstran- dum, sive ad internam renovationem et conversionem cordis, qua chri- stiani, adaucta fidelitate erga suam ipsorum vocationem, versus unitatem properabunt.
Ea quae in linn. 10 et 11 pag. 15 ad dialogum cum fratribus sepa- ratis referuntur, transferendae potius essent ad n. 8.
3. N. 8 mutuam fratrum cognitionem attendit. Ast non sufficit ut mutuo se cognoscant; opus est adhuc ut commune patrimonium spiri-
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
41
tuale, quod etiam fratres separati haereditate a Christo acceperunt, exal- temus et perficiamus. Necesse etiam est ut, mediante dialogo illo oecu- menico, sincera caritate ducto, communi studio verum fundamentum et naturam unitatis qua Christus voluit Ecclesiam suam praeditam, melius in dies et profundius cognoscatur; sensus sacramenti baptismatis, valor liturgiae, cultus eucharisticus communitarius, germanae Patrum tradi- tiones, etc., magis ac magis ad conscientiam vivam efferantur. Hac via certe unitas inter christianos primo magis optanda apparebit super fun- damentum illius spiritualis patrimonii, et futuram perfectam in unitate Ecclesiae Christi exspectare licebit, Dei adiuvante gratia.
4. Maximi momenti sunt ea quae in n. 11 referuntur de coopera- tione cum fratribus separatis erga communia incoepta ad perfectiorem reddendam humanam convivendam, si fructus sint caritatis oecumeni- cae. Oporteret tamen expressam facere mentionem de communi opera ad fovendam conscientiam dignitatis humanae, libertatis et respectus iu- rium humanorum ubique terrarum, atque de pace inter nationes promo- venda et apparatu bellico, maxime catastropbico, deprimendo.
Sed urgenter in schemate desideratur alia cooperationis ratio, sine qua oecumenismus evanescit, nempe: de ordinanda cooperatione in pro- pagatione evangelii; et hoc, sive inter non christianos, sive inter christia- nos diversarum confessionum.
Schema memorat « admirationem eorum qui divisionum inter chri- stianos testes sunt ». Non solum, sed et scandalum et causa sterilitatis nuntii salutis ponitur, si praecones Christi diversa evangelia praedicant iis qui evangelium nondum receperunt. Hinc et confusio et despectus evangelii oritur inter ipsos.
Si vero id occurrat inter christianos, nemo non videt quam gravis- sima dissensionum causa est proselytismus, ex una aut ex altera parte, si nomine unius Christi Domini diversa evangelia praedicantur, nec forse semper pacato animo aut mediis honestis, ad christianorum con- versionem. Licet evangelium a saeculis alicubi iam praedicatum fuerit et firmiter in corde fidelium radicatum, si aliud dein diversum evange- lium ab aliis iisdem praedicatur, sub specie quidem amoris et fiduciae in Christum, quis vitare poterit quod non pauci, praesertim iuvenes et rudi, gravissima confusione et diffidentia capiantur et in indifferentismum tandem misere ruant? Quod si praeterea, sensus qui maxime cordi fide- lium sunt, ut amor erga Sanctissimam Eucharistiam, devotio erga B. Vir- ginem Mariam, fidelitas erga Romanum Pontificem, offendantur, nihil mirum si dissidia et iurgia oriantur et separatio fratrum in abyssum mutetur.
Equidem dialogus oecumenicus, ex definitione, proselytismum exclu-
42
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
dit seu animum convertendi colloquentes; sed etiam dicendum est quod nihil magis contrarium paci oecumenicae quam actio proselytistica inter ipsos christianos. Nulla exstaret difficultas ad religiosam libertatem inter christianos (loquor non de principiis, sed de applicationibus) si ii radi- citus abstinerent ab hac ratione agendi, praedicandi nempe evangelium ubi evangelium iam viget, fortasse a saeculis, et adhibendi calliditates aut media quibus christiani simplices errore circumveniuntur. Non ti- merem libertatem religiosam religionum non christianarum, iudaeorum, musulmanorum, etc.; timeo vero, proh dolor, libertatem praedicandi no- stris fidelibus aliud evangelium, praeterquam illud quod nobis a saecu- lis praedicatum fuit.
Vellem igitur ut in schemate vehemens votum exprimeretur: Ut Oecumenismus vigeat, optandum valde est ut in praedicatione evangelii omnes christiani fratres modum servent in caritate et pace, et aliqua coor- dinationis ratio sincero animo inter ipsos statuatur ad perniciem anima- rum vitandam. « Nolumus enim — sunt verba dilecti Pontificis — fidem nostram esse causam ob quam cum illis concertemus ». Dixi.
12
Exc.mus P. D. MICHAEL DARMANCIER
Episcopus tit. Auguritensis , vic. ap. Insularum Vallis et Futuna
V ener abiles Patres, carissimi Observatores,
Brevissime loquar de par. 7, cui titulus « De oratione unanimi ».
Huius paragrayphi laudo duo praecipua argumenta, scii.:
a) Commendationem ut catholici frequenter ad precationem con- veniant pro Ecclesiae unitate, libenterque ad publicas oecumenismi spi- ritualis significationes occurrant, qui tamquam anima totius motus oecu- menismi revera existimandus est.
b) Commendationem ut, in quibusdam adiunctis, catholici cum fratribus separatis in oratione consocientur, remota quavis communica- tione in cultu officiali.
In praedictis tamen non indicantur spiritus et obiectum huius ora- tionis, quibus quidem differentibus, oratio unanimis esset prorsus im- possibilis.
Quidquid est de controversiis ad ultimam determinationem huius obiecti pertinentibus, mihi videntur tria de huius orationis radice bre- viter dicenda, in eo evangelico modo quo fratres separati nobiscum con- venire possint:
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
43
1. Oratio sacerdotalis Christi (prout in cap. 17 S. Ioannis legitur) ea perfecte exposcit quae ad visibilis unitatis mysterium pertinent. Quae quidem unitas vere est mysterium cum in ea appareat Corpus Christi mysticum: soli Deo perspectum est solaque Christi oratio huic mysterio 1 adaequatur.
2. Christi pro unitate oratio post Coenam prolata non est solummodo historicus eventus: Dominus enim in gloria Patris redux continuo pro Ecclesia sua intercedit, et hanc intercessionem in membris Corporis my- stici exprimit; a. v.: inter fructus quos Mystica Vinea, i. e. Christus ,2 per ramos suos profert, hanc orationem pro unitate licet annumerare, cum in ea eminenter Christi caritas a nobis exprimatur. Attamen, ut scribit S. Paulus ad Romanos: « Quid oremus sicut oportet nescimus, sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus ». Proinde, sicut semper aiebat Pater Paul Couturier, et in hac ipsa congregatione generali dixit em.mus card. Bea / nihil melius postulare possemus nisi ipsam unitatem quam Christus vult, et quibus mediis ipse vult efficiendam.
3. Haec humilis et docilis deprecatio, quae mysterii limen non calcat, est orationis unanimis conditio sine qua non. Sic in Christo deprecantes, mentem Evangelii nostram facimus, cum omnibus Christi discipulis con- cordes sumus. Nunquam autem fratres separati pro reditu ipsorum ad nos nobiscum orarent.
Proinde humiliter propono ut addantur par. 7, post citationem Ioannis Evangelii « ut omnes unum sint », sequentia verba:
« Pro unitate orantes, nec alia ac ipse Christus rogare debemus, cum sola Christi oratio ea perfecte postulat quae ad unitatis mysterium pertinent. A. v., illi consentiendum est ut orationem suam, quae nunquam deficit, ipse in corde nostro indesinenter suscitet ». Dixi.
In textu scripto tradito : 1 illi. 2 deest. 3 deest.
13
Exc.mus P. D. NICOLAUS MARGIOTTA Archiepiscopus Brundusinus
Venerabiles Patres,
Loquor « de Oecumenismi exercitio », in cap. II, pag. 16, art. 8 « De fraterna mutua cognitione ».
Quoniam « Fratrum separatorum animum cognoscere oportet » et
44
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
« ad haec necessario requiritur studium, quod secundum veritatem et animo benevolo peragatur », quoniam etiam « catholici acquirant oportet omnino meliorem fratrum separatorum doctrinae et historiae, vitae cul- tualis et asceticae cognitionem, psychologiae religiosae nec non cultu- rae, quae fratrum separatorum propria est », atque ad eis fidem nostram aptius exponendam, humiliter propono ut, subsistente indice librorum heterodoxorum, sicut utili et opportuna indicatione (hac de re verbum « prohibitum » altero verbo reponere oportebit), excommunicationis poena tollatur legentibus et retinentibus libros qui et ad illarum doctri- narum scientiam pertineant et bona vere christiana, quae apud fratres separatos inveniuntur, contineant, etiam ad mutuam aestimationem et comprehensionem in caritate magis magisque fovendam.
Hoc modo fratrum separatorum doctrinae et historiae, vitae cultua- lis et asceticae cognitio definite expediri potest. Eo accedit ut poenae ef- ficientia, nostra praesertim aetate, nullius immo quidem minimi mo- menti sit, cum, necessariis neglectis cautelis, plerique christifideles omne legendi studium explere cupiant. Quorum nonnulli sincera fide, alii extra Ecclesiam viventes, libros qui vocantur prohibiti legunt, alii denique, boni christifideles, digni sunt qui libris improbatae lectionis utantur, quibus autem fides nostra habeatur. Dixi.
14
Exc.mus P. D. STEPHANUS DESMAZIERES Episcopus tit. Bybliensis, aux. Burdigalensis
Loquar de finalitate oecumenica omnis pastoralis actionis. Liceat mihi sermonem incipere, citando Observatorem, mihi bene notum ac carum, qui in hoc momento sane me audit: ipsum enim audivi dicen- tem: « In aula S. Petri, praesentia Observatorum testis est maximae et dolorossissimae absentiae ». Venerabiles Patres, quis ex nobis possit se dicere amantem discipulum Christi, si maneat insensibilis huic absen- tiae, quae Cor Divinum laedit, et illius Cordis consiliis obstat?
Unitatem enim Christianorum, Christus Patrem rogavit; pro hac uni- tate mortuus est, et hac unitate fidem mundi provocare voluit.
Tum cum Concilium oecumenicum ad spem aperit omnium mentes, nonne esset culpa — gravis culpa — contra Spiritum Sanctum, manere insensibilem, immo forsan obstantem motui oecumenico: consequentiae essent infaustissimae pro Regno Dei, per longissima tempora!
Atqui, hoc schema, in cap. II, cum describit Oecumenismum in exer-
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
45
citio, gravem et certam responsabilitatem in hac materia omnium Pasto- rum cuiuscumque regionis insinuat. Nam:
1 . Hoc caput II est omnino pastorale et 1 exacte correspondet menti Ioannis Papae XXIII, tam carissimae memoriae. Mentem enim suam saepe aperuit Ioannes Papa, in illis sermonibus quos in memoria fer- venter omnes tenemus, scii.: ostendere mundo Ecclesiam purificatam, ac quasi iuvenilem iterum factam — sine macula, sine ruga — et hoc spectaculum futurum esse pro fratribus separatis quasi invitationem ad unitatem quaerendam, et inveniendam.
Idem sonat hoc schema, nos omnes invitans ad renovationem vitae et conversionem cordis. Ex utraque parte, idem finis proximus: reno- vatio Ecclesiae; idem finis ulterior: unitas christianorum .2
Sane debet Ecclesia depositum fidei fideliter custodire, debet etiam secundum hanc fidem vivere.
...3 Evangelium praedicare, bonum est! Addere testimonium, melius! Et cum testimonium nostrum semper est imperfectum, oportet ut sem- per humiles maneamus, ut veritati conformes fiamus.
Quis vestrum, venerabiles Fratres, non vehementer commotus est, cum, prima die Concilii, in hac aula, Paulus Papa VI, in admirabili ser- mone suo, ad fratres separatos sese convertens ex toto corde, culparum veniam humiliter rogavit et donavit? Quam evangelicus sonus! Quam christiana vox!
Placet ergo quam maxime hoc caput, tam euangelicum , tam pasto- rale, tam conforme menti Ioannis Papae.4
2. Immo mihi videtur par. 9 maximi momenti, et deberet esse, meo sensu, paulo amplior et magis instans.
Etenim oecumenismus non est specialistis reservatus, sed iam spec- tat ad omnes pastores, et totam eorum actionem pastoralem, omnes nos, dicam, episcopos, etiam si in nostris dioecesibus non inveniuntur fratres separati: universa Ecclesia, omnes 5 presbyteri, omnes 6 fideles, — velint, nolint — , in hunc dialogum cum fratribus separatis in solidum inducuntur.
Iam non solum Observatores, sed etiam omnes1 quotcumque illi repraesentant, nos observant. Declarationes nostras legent forsan, certe quomodo vivamus aspicient.
Quapropter urgens mihi apparet hoc munus pastorale, scii., erga presbyteros et laicos, invigilare ut inter se vere collaborent: ut Sacras Scripturas melius cognoscant, et in lectione divina Deum dociles auscul- tent; ut Liturgiae Eucbaristicae conscie et actuose participent; ut sacra- menta minus mechanice recipiant, et magis « in Spiritu et veritate ».
De his omnibus, fateri debemus, venerabiles Fratres, quod exempla
46
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
nobis praebent aliquando fratres separati, exempla quae sincere admirari possimus (caritas non est « sensu unico »!), admirari et etiam — cur non? — in spiritu aemulari.
Haec omnia sunt ergo magni momenti relate ad oecumenicum dialo- gum: nam non solum dialogo favent, sed iam in actu dialogum faciunt.
Et vicissim, haec cura oecumenica multum affert ad actionem pastora- lem: id expertus sum per plures annos ut parochus magnae paroeciae. Est enim stimulus permanens, zeli pro pastore, sanctitatis pro fidelibus.
Velimus, nolimus, omnis actio pastoralis iam habet finalitatem oecu- menicam.
Huius rei conscios fieri oportet hodie omnes pastores.
Sic, universa Ecclesia, eodem motu, ad unitatem progredietur: uni- tas invenitur non regressu, sed progressu.
Recenter, Summus Pontifex Observatores excepit, et unus ex illis nomine ceterorum, dilectissimus Professor Skydsgaard, ait ad Summum Pontificem: « In via sumus ». Et Papa illi respondit: « Ergo adhuc non pervenimus! ».
Et concludo, ego, pro omnibus simul ad Christum conversis: « Igitur, progrediamur, in nomine Domini! ».
In textu scripto tradito : 1 deest. 2 Ecclesiae. Quare huius schematis cap. II mihi valde placet. 3 Ceteris. 4 deest. 5 universi. 6 uni- versi. 7 deest.
Animadversiones additae-.
Additio proposita in cap. II, n. 9, lin. 16: « Hodie universa Ecclesia in motu oecumenico in solidum inducitur: cuius rei magis interest omnes pastores con- scios fieri, etiamsi in eorum dioecesibus non inveniuntur fratres separati; etenim omnis iam actio pastoralis, evangelica praesertim et liturgica ad mentem Concilii, certocertius finalitatem oecumenicam habebit quam faustissimam ».
15
Exc.mus P. D. PETRUS MARTIN Episcopus tit. Selinusiensis, vic. ap. Novae Caledoniae
Venerabiles Fratres , humanissimi Auditores et Observatores,
Si quidem inveniuntur in toto orbe terrarum aliquae plagae ubi triste fulgeat divisio christianorum, tales sunt certe Insulae Oceaniae. Liceat mihi, cui pastori versari in his insulis datum est, aliquid expri- mere de « exercitio Oecumenismi ». Quas animadversiones subscripse- runt 15 Patres et approbaverunt 40 alii.
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
47
Prius, in genere adnoto: in hoc schemate, et specialiter in hoc ca- pitulo, quod « de oecumenismi exercitio » tractat, nihil dicitur de me- thodo et normis circa oecumenicum dialogum. Quae enim in par. 10 pro- ponuntur « de modo exprimendi et exponendi doctrinam fidei », necnon cautiones contra « falsum irenismum » (lin. 22) quae quodam modo huic quaestioni referuntur, valde insufficientes videntur. Exc.mus De Smedt, anno elapso, in hac aula, normas oecumenismi clare delineaverat; illas vero sperabamus simul collectas in nostro schemate reperire. Dantur quidem referentiae circa Instructionem « de Motione oecumenica » (no- ta 2 in fine pag. 18), sed istae normae sunt nimis generales et negativae. Praeterea hoc documentum, quod iam anno 1949 ortum est, nunc exac- tum specialistis videtur.
Fratres a nobis separati hoc exspectant quod Ecclesia Romana ad verum dialogum habendum sese inducat, in quo omnes colloquentes aequo iure interveniant, immo in quo omnes colloquentes (i. e. Ecclesiae) patiantur seipsos in causam poni, in a. v. sinant ut de propria emenda- tione agatur. Durante recenti conferentia « de Fide et Constitutione » (vulgo dicta Faith and Order), habita in Canada, in civitate Montreal, plures oratores obiecerunt Ecclesiae catholicae quod, usque nunc, dialo- gum istum recusavit, necnon quod nullo modo tolerat seipsam in causam poni, i. e. ut de propria emendatione agatur, dum, e contrario, talis est usus in Consilio Oecumenico Ecclesiarum (World Council of Churches).
Dici solet quod Ecclesia catholica talem usum permittere nequit. Et tamen, quid aliud facimus in hac aula, coram Observatoribus? Proinde haec quaestio proponitur: Nonne melius esset Ecclesiae tolerare ut de sua propria emendatione disputetur, inter saltem definitos terminos, potiusquam hoc punctum fundamentale eludere?
Non potest ceterum impediri ut Ecclesia, velit nolit, in causam po- natur, aequo iure ac ceterae Ecclesiae et communitates christianae ab hominibus qui Ecclesias secundum earum modum vivendi et agendi iudi- cant reiiciuntque si non reperiant in eis conformitatem Fidei quam pro- ferunt.
Quod nobis verbis Evangelii in Matthaeo, cap. 5 (beatitudines), et 25 (parabola ultimi iudicii) satis indicatur.
Nonnulli Patres conciliares ad hos textus iam se retulerunt, tales exc.mi Hakim et Boillon in disceptatione de Ecclesia. Mihi videtur in hoc schemate quaestiones sequentes explicite proponendas:
1. Quod attinet ad beatitudines:
Utrum corpus sociologicum Ecclesiae exprimat modo visibili, in sua facie externa, in sua agendi ratione, in sua vita, evangelicas beatitudines
48
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
et insuper earum primam: « Beati pauperes spiritu », scii, humilitatem et paupertatem?
2. Quod attinet ad ultimum iudicium: « Esuriebam... » etc.:
Quomodo sentimus de humanitate dolente et paupere quae ad duas partes hominum extenditur, et sustinet maius pondus peccati? de illa humanitate cui Christus, in parabola cap. 25 Matthaei, seipsum identificare voluit?
Utrum haec miserior humanitas sit pro nobis signum praesentiae Christi ad quam nos attendamus? memores verborum Ioannis XXIII, venerabilis memoriae, quae rursum card. Montini ante electionem ad Summum Pontificatum protulit: « Pauper est imago Christi et quasi vivens sacramentum ».
Utrum sit pro tota Ecclesia exhortatio directa ut sese melius con- formet Christo, per huius humanitatis servitium?
Utrum tandem in ea videamus iudicem Ecclesiae, quae per Chri- stum nos iudicabit die novissimo et etiam in praesenti?
Huiusmodi reflexiones quidem ad Oecumenismum spectant. Qui- bus non possumus indifferentes manere. Oportet igitur et convenit ut de illis in schemate nostro mentio fiat.
Humanitas dolens et pauper, et nempe ille populus Dei qui exten- ditur ad mundi dimensiones, exspectat utique ut ab Ecclesia sibi ape- riantur thesauri Christi amoris et salutis. Non super verbis, sed super factis Ecclesiam iudicat.
Proinde Ecclesia Romana, sicut ceterae Ecclesiae et communitates christianae debent simul hac de re examen conscientiae agere, sibi sua- dentes ut ad viam unitatis, practicum exercitium caritatis celeriores effectus producat quam argumentationes in abstracto.
Certo certius, hoc haud minimi ponderis esset, si in lucem profer- retur haec veritas, nimis quidem in oblivione usque nunc relicta, ita ut roboraretur cum fratribus a nobis separatis cooperatio de qua cetero- quin egregie loquitur par. 11.
Et conclusiones meas ad secretariatum affero f Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 Conclusio. Humiliter propono ut in finem par. 11, sequens textus addatur: « Ad efficaciorem cooperationem cum fratribus a nobis separatis fovendam, sequentia semper in memoriam revocanda essent: Humanitas pauper et dolens, quae maius pondus peccati sustinet, cuique Christus in para- bola Mt. 25 seipsum identificare voluit, est signum cuiusdam praesentiae Christi, exhortatio directa toti Ecclesiae facta ut sese melius conformet Christo per huius humanitatis servitium, iudex qui Ecclesiam per Christum sanciet die novissimo et etiam in praesenti. Proinde Ecclesia catholica ceteraeque Ecclesiae et communi- tates christianae ita invicem aemulari debent, tanquam corpus sociologicum, in sua
CONGREGATIO GENERALIS LXXIV
49
facie externa, in sua agendi ratione, in sua vita, ut evangelicas beatitudines et insuper earum primam “ Beati pauperes spiritu ”, scii, humilitatem et paupertatem, exprimere valeant ».
[ Subsignaverunt etiarn\ Alfred Ancel, ev. aux. Lyon; Andre Fauvel, ev. Quimper; Jose Vicente Tavora, arch. Aracaju; Carlo van Melckebeke, ev. Ningsia; Antonio Fragoso, vic. cap. Sao Luis; Pierre M. card. Gerlier, arch. Lyon; Carolus M. Himmer, ep. Tornacen.; E. Loosdregt, ev. tit. Amaura, vic. ap. Vientane; Jouhannes Nuer, Louxor; H. Golland Trindade, arch. Botucatu; G. Mercier, ev. Laghouat; O. Sevrin, ev. tit. Mossina; Michel Darmancier, vic. ap. Wallis et Futuna.
Secretarius generalis-. Communico imprimis exitum suffragationis factae circa integrum schema de instrumentis communicationis socialis-.
Praesentes votantes 2.112
Dixerunt placet 1.598
non placet 503
Vota nulla 11
Ergo schema a Patribus congregationis generalis probatum est.
Hoc vespere erit etiam in hac Basilica Vaticana, uti iam nuntiatum est, solemnis caeremonia in honorem S. Iosaphat, cuius exuviae iam translatae sunt in altare dicatum S. Basilio Magno. Patres humanissime invitantur.
Attendatis, Patres venerabiles! Nos iam recepimus plures elenchos nominum quod attinet ad electionem faciendam feria quinta proxima. Res, quae videbatur facilis, est revera implexa. Aliquae conferentiae tantum nomina dederunt, quin indicarent sedem episcopalem vel munus. Aliquae conferentiae in unum coaluerunt et exhibuerunt elenchum uni- cum. Attamen quid factum est? Quaedam Conferentiae, quamvis exhi- buerint elenchum unicum, alium elenchum per se singulae exhibuerunt. Porro, ut res fiant expedite et clare, secretaria statuit attendendas esse tantummodo notas quae secumf erunt subsignationes exhibentium; ita ut, si v. g. nota vel elenchus factus sit pro his et his conferendis episco- palibus, et subsignatio habeatur illius qui fidem faciat et responsabilis sit, nulla alia nota poterit acceptari a conferentiis quae iam inclusae sunt in illa nota unica. Secus maxima confusio habebitur. Quod iam dictum erat in hac aula, erat clarum, sed videtur non fuisse ab aliquibus saltem clare intellectum.
Secretaria generalis, quae responsabilitatem ipsa in hac re habere non potest, publicabit singulos elenchos cum indicatione omnium conferen- darum, vel conferentiae, quae illum elenchum exhibuerunt, ita ut respon-
4
50
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
sabilitas sit tantummodo illorum qui subsignationem apposuerunt. Aliud facere non possumus.
Cum, ut dixi, res aliquod tempus requirat, rogantur iterum prae- sides conferentiarum episcopalium ut ante horam quintam huius diei no- tas exhibeant, vel in hac basilica, vel etiam in nostris officiis in Via Ser- ristori, 10. Poterunt notas relinquere ianitori, seu ostiario, clausas in involucro, cum enixa adhortatione ut statim deferat vel ad officium vel ad habitationem secretarii generalis.
Em. mus card. Ioseph Frings rogat ut communicem omnibus archie- piscopis et episcopis Germaniae conferentiam quae erat statuta pro hoc vespere, attentis caeremoniis quae celebrabuntur hoc vespere et de quibus notitia data est tantum hoc mane, in aliam diem, quae communi- cabitur, differri. Gratias.
Moderator-. Proxima congregatio generalis erit crastina die, hora nona.
Em.mus P. D. card. Eugenius Tis serant: Reponatur Sacrosanc- tum Evangelium.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV 26 novembris 1963
CONGREGATIO GENERALIS LXXV 26 novembris 1963
Exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, secre- tarius generalis Ss. Concilii :
Moderabitur disceptationem circa capp. I et II de Oecumenismo em.mus ac rev.mus D. card. Iulius Dopfner, arch. Monacensis.
Audite, Patres venerabiles! Em. mi cardinales, archiepiscopi, epi- scopi Statuum Foederatorum Americae Septemtrionalis, vivos gratitu- dinis sensus erga omnes Patres promunt ob vivissimam participationem in ipsorum luctu per mortem honorati viri Ioannis Gerardi Kennedy, praesidis Statuum Foederatorum. Grates maximas agunt sive quia Pa- tres partem habuerunt in exsequiis heri celebratis in Archibasilica Late- ranensi, sive quia preces fuderunt et promiserunt pro requie animae electae et pace totius mundi.
Crastina, Patres venerabiles, distribuetur elenchus Patrum qui pro- positi sunt a conferentiis episcopalibus pro eligendis novis membris commissionum conciliarium, et simul dabitur scheda in qua nomina electa inscribenda sunt. Statuit Summus Pontifex ut maioritas pro elec- tione iam a prima vice sit maioritas relativa, uti hesterno anno fac- tum est.
Lego nomina eorum Patrum qui ad normam art. 57 § 6 Ordi- nis loqui postulaverunt adhuc, nomine quidem aliorum Patrum, de cap. I schematis de Oecumenismo. Hi sunt: exc.mi DD. Gabriel Ma- nek, arch. Endehenus in Indonesia; Raphael Gonzalez Moralejo, ep. aux. Valentinus in Hispania; rev.mus D. Sighardus Kleiner, abb. gen. Ord. Cist. ; exc.mi DD. Henricus Compagnone, ep. Anagninus in Italia; Stephanus Leven, ep. aux. S. Antonii in Statibus Foederatis Americae Septemtrionalis; Ioannes Zoa, arch. Yaundensis in Cameroun.
Exacta hac disceptatione, orationem facere possunt circa cap. II Patres qui sequuntur: em. mi ac rev.mi DD. cardd. Valerianus Gracias, arch. Bombayensis in India; Radulphus Silva, arch. S. Iacobi in Chilia; S. B. Albertus Gori, patr. Hierosolymitanus Latinorum; exc.mi DD. Villelmus Conway, arch. Armachanus in Hibernia; Michael Klepacz, ep. Lodzensis in Polonia; Antonius Cardo so, ep. aux. Beiensis in Lu- sitania; Ioannes Gay, ep. Imae Telluris in America Centrali; Augusti- nus Farah, ep. Tripolitanus pro Melchitis in Libano; Alfonsus Sanchez,
54
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
ep. Papantlensis in Mexico; Franciscus Hengsbach, ep. Essendiensis in Germania; Carolus Himmer, ep. Tornacensis in Belgio; Ioannes Nuer, ep. eoad. Thebanus in Aegypto; Vincentius Enrique, ep. Celsonensis in Hispania; Franciscus Tomasek, ep. tit. Butiensis in Cecoslovachia; Conradus Mingo, arch. Montis Regalis in Italia; Eduardus Necsey, ep. adm. ap. Nitriensis in Cecoslovachia; Paulus Schmitt, ep. Metensis in Gallia; Salvator Baldassarri, arch. Ravennatensis in Italia; Philippus Hannan, ep. aux. Vashingtonensis in Statibus Foederatis Americae Sep- temtrionalis; Eugenius D’Souza, arch. Bhopalensis in India; Aemilius De Smedt, ep. Brugensis in Belgio; Petrus Boillon, ep. Virodunensis in Gallia; Hyacinthus Thiandoum, arch. Dakarensis in Senegal; Vincen- tius Reyes, ep. Boronganensis in Philippinis; Aemilius Blanchet, arch. tit., rector Instituti Catholici Parisiensis in Gallia; Antonius Anoveros, ep. eoad. Gadicensis in Hispania; rev.mus P. Benedictus Reetz, sup. gen. Congr. Beuronensis O.S.B.; rev.mus P. Hilarion Capucci, sup. gen. Ordinis Basiliani Aleppensis Melchitarum; exc.mi DD. Ioannes Taylor, ep. Holmiae in Suecia; Radulphus Staverman, vic. ap. Kotaba- ruensis in Indonesia; Antonius Pildain, ep. Canariensis in Hispania; Christophorus Butler, sup. gen. Congr. Angliae O.S.B.; Antonius Vuc- cino, arch. tit. Aprensis in Gallia; Ioseph Lecuona, ep. tit. Vagadensis in Hispania; Victorius Costantini, ep. Suessanus in Italia.
Moderator : Quia, venerabiles Patres, tempus nobis remanens con- tractum est ad paucos dies, et multi Patres nomen dederunt, enixe et humanissime rogantur oratores, ut stricte maneant intra materiam eam- que contractent in quantum possibile est, et omittant repetitiones, ita ut etiam alii Patres intra tempus, pro opportunitate determinandum, vota sua oraliter proferre possint.
PATRUM ORATIONES (De Oecumenismo cap. I)
1
Exc.mus P. D. GABRIEL MANEK Archiepiscopus Endehenus
Em. me Moderator, venerabiles Patres conciliares,
Loquens de cap. I schematis de Oecumenismo, nomine undetriginta episcoporum hierarchiae Indonesianae sequentem interventionem pro- ponere velim.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
55
In interventione nostra generali,* secretariae scripto tradita, iam proposuimus, titulum Ecclesiae non tantum Ecclesiis orientalibus a no- bis separatis, sed etiam sic dictis communitatibus ex Reformatione, li- benter applicari. Liceat mihi rationes et momentum huius nostri propo- sitionis ...1 breviter explicare.
Etiam in communitatibus ex Reformatione adsunt elementa, quae ecclesias particulares in sensu analogo constituunt. Sunt enim congre- gationes baptizatorum christifidelium, qui inter se et etiam, quamquam imperfecte, nobiscum uniuntur fide, spe et caritate — et adunantur verbi divini praedicatione et professione et cultu divino. Symbola anti- quorum Conciliorum Oecumenicorum in illis communitatibus agno- scuntur ut expressiones authenticae verbi Dei revelatae.
Homines non tantum in illis communitatibus, sed ut iam dixit em.mus D. card. Konig per illas, vere mediantibus illis verbum Dei sal- vificum audiunt et Deum adorant. Communitates ergo, in quibus hae conditiones verificantur, sunt in sensu vero, etsi analogo, Ecclesiae par- ticulares christianae.
Quae in textu schematis dicuntur de illis communitatibus ex se tendunt ad titulum ecclesiae.
Adsunt enim, ut dicitur pag. 8, lin. 26, nonnulla visibilia elementa, quibus Ecclesiae unitas manifestatur.
Adsunt etiam actiones sacrae, quibus vita gratiae significatur, gi- gnitur et nutritur. Nequaquam ergo ut communitates salutis signifi- catione exutae sunt. Ut schema recte dicit, Spiritus Sanctus iis commu- nitatibus uti non renuit tamquam salutis mediis, quorum virtus deri- vatur ab ipsa plenitudine gratiae et veritatis, quae Ecclesiae concredita est. Attente legenti textum schematis apparet ut inconsequentia, de Reformatione sermonem fieri tantum ut communitatibus.
Si autem possunt appellari Ecclesiae, et debent. Hoc enim maximi momenti est pro dialogo oecumenico. Dialogus fit non tantum inter per- sonas individuales, sed et inter Ecclesias et eorum repraesentantes. Immo conditio pro dialogo oecumenico cum christianis non-catholicis videtur esse illa agnitio characteris ecclesialis. Si ergo possibile est sine detrimento fidei ut ita loquamur, et quidem sensu theologico et non mere sociologico, etiam necessarium est ita loqui. Ita faciendo magna differentia in nostra aestimatione erga Ecclesias orientales a nobis se- paratas et Ecclesias ex Reformatione non tollitur. Evidens enim est ti- tulum Ecclesiae suo et fortiori modo valere pro orientalibus.
Haec nostra propositio adhuc confirmari potest correctione qua-
* Cf. Vol. II, Pars V, p. 921.
56
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
dam textus schematis, pag. 8, linn. 22 ss. Distinguitur hic inter inte- riora Spiritus Sancti dona: vita gratiae, fides, spes, caritas, et visibilia elementa, quibus Ecclesiae quoque unitas manifestatur. Haec autem distinctio in contextu videtur minus recta. Dona Spiritus Sancti, fides, spes et caritas ut explicite christiana in illis communitatibus christifide- lium constituunt Ecclesiam. Et ista pertinet ad visibilia elementa Ec- clesiae.
Quando ergo in communitatibus ex Reformatione recognoscuntur ista omnia, oportet etiam dicere, ibi Ecclesiam Christi, etsi modo imper- fecto, realizari.
Observationes minoris momenti, quae imprimis stylum textuum respiciunt, scripto tradam. Dixi. Gratias.
In textu scripto tradito-. 1 iam facta ab aliis Patribus conciliaribus.
Animadversiones additae-.
Pag. 7, lin. 8. Est locutio aequivoca. Intelligi potest de Sanctissima Euchari- stia. Potius dicatur: Ecclesiam suam instituit ut mirabile sacramentum unitatis.
Pag. 7, linn. 16 ss. Non apparet, quare hic verba Rom. 4, 16 referuntur. Melius esset referre ad Gal. 3, 27-28.
Pag. 7, lin. 26. S. Petrus non promisit maiorem dilectionem. Ergo terminus « maioris » deleatur.
Pag. 8, lin. 1. Loco «per eorum eorumque successorum» dicatur: per apo- stolorum eorumque, vel: eorum successorumque.
Pag. 8, lin. 2. Post Evangelii praedicationem et sacramentorum administra- tionem etiam dicatur: et pastoralem sollicitudinem.
Pag. 8, lin. 14. Loco « schismata » melius: scissuras, ut in textu vulgatus.
Pag. 8, linn. 17 ss. dicatur: Fratres seiuncti qui in Christum credunt et baptismum rite receperunt, etsi perfecta Ecclesiae communione non fruuntur qua- dam tamen cum eius communione coniuncti sunt. Vide Emendationes, pag. 11, 28.
Pag. 8, linn. 22 ss. Haec alinea non bene constructa est. Verbum « possunt » deleatur e textu.
Pag. 8, lin. 26. Verbum « quoque » deleatur. Aut dicatur: quibus Ecclesiae quoque unitas.
Pag. 8, linn. 28, 37; pag. 9, lin. 25 etc. Fratres a nobis separati, saltem initio hoc dicatur. Postea « a nobis » omitti potest.
Pag. 8, lin. 32. Loco « item » dicatur « deinde » vel « quapropter ».
Pag. 9, lin. 1. Loco: manifeste ostendunt dicatur: proclamant, vel: profi- tentur.
Pag. 9, lin. 2. Verba «generale auxilium salutis» male sonant. Potius: salutiferae unitatis mysterium (aut sacramentum).
Pag. 9, lin. 9. Post « Ecclesia » et ante « gaudet » addatur « Dei gratia », vel « per Dei gratiam ».
Pag. 9, lin. 11. «Ex omni parte mundi » videtur nimis optimisticum. Potius: undique.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
57
Pag. 9, lin. 14. Loco « signa temporis » dicatur: signa temporum, ut in Evangelio ( Mt . 16, 4).
Pag. 9, lin. 22. « Omnem a Christo revelatam veritatem ». Quid de Vetere Testamento? Potius dicatur: A Deo...
Pag. 9, lin. 23. Loco « possideat » dicatur: dotata vel ditata sit.
Pag. 9, lin. 40. Loco « vestigia » potius « divitiae Christi ».
Pag. 10, lin. 14. A perfecta communione...
Pag. 10, lin. 17. Loco « admiratio »: scandalum, aut: admiratio et scan- dalum.
Pag. 10, lin. 20. Verba « in mundo » deleantur.
[ Subscripserunt etiam ] H. J. M. v. d. Burgt, arch. Pontianak; A. Djajase- poetra, arch. Djakarta; F. A. H. v. d. Hurk, arch. Medan; G. Manek, arch. Endeh; N. M. Schneiders, arch. Makassar; A. E. J. Albers, ep. Malang; P. M. Arntz, ep. Bandung; W. v. Bekkum, ep. Ruteng; W. Demarteau, ep. Bandjerma- sin; P. N. J. C. Geise, ep. Bogor; Jac. Grent, ep. Amboina; A. Hermelink, ep. Tandjung Karang; L. v. Kessel, ep. Sintang; J. Klooster, ep. Surabaja; M. Mek- kelholt, (olim) ep. Palembang; J. H. Romeijn, ep. Samarinda; P. Sani, ep. Den- pasar; W. Schoemaker, ep. Purwokerto; G. Sillekens, ep. Ketapang; J. H. Sou- dant, ep. Palembang; A. H. Thijssen, ep. Larantuka; Th. v. d. Tillaart, ep. Atam- bua; T. v. Valenberg, (olim) ep. Pontianak; N. Verhoeven, ep. Manado; N. P. v. d. Westen, ep. Pangkalpinang; R. J. Staverman, vic. ap. Kotabaru (Hollandia); H. Tillemans, vic. ap. Merauke; M. v. Diepen, praef. ap. Manokwari; G. Lege- land, praef. ap. Sumba/Sumbawa.
2
Exc.mus P. D. RAPHAEL GONZALEZ MORALEJO Episcopus tit. Dardanius, aux. Valentinus
Venerabiles Patres conciliares, carissimi Auditores et Obser- vatores,
Parcite mihi si aliquas observationes adhuc proferre audeam 1 circa cap. I, quod in universum sat bonum censeo. Quae observationes attin- gent ex una parte structuram et sensum totius capitis; ex alia vero pecu- liaria principia quae in eo deficere videntur.
1. Decretum nostrum « omnino et evidenter praesupponit doctri- nam expositam in constitutione dogmatica de Ecclesia ...2, immo et doctrinam circa ...3 Primatum Romani Pontificis eiusque infallibilita- tem, sicut heri 4 em. mus card. Bea iam sufficienter notavit. Censeo igitur non iterum repetendam esse in hoc capite doctrinam de unitate Ecclesiae. Oportere autem puto ut in redigenda definitiva constitutione dogmatica de Ecclesia, in ea parte quae ipsius unitatem et relationem cum aliis communitatibus christianis tractat, interveniat sententia se- cretariatus de unione Christianorum.
58
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
2. Si principia circa libertatem conscientiae in materia religiosa, quae in prima parte cap. V ipsius schematis continentur, constituunt — ut patet — initium quoddam pro dialogo oecumenico, censeo haec eadem principia, servata proportione, resumenda quoque esse in no- stro cap. I...5
3. Intimior sensus huius cap. I ...6 arcte cohaeret 1 cum fine totius schematis de Oecumenismo nunc primum in historia Conciliorum pro- positi. Qualis igitur est hic finis? Primo et per se, cum Concilium sit praecipue pastorale, evidens est, ut iam relator ipse innuit, schema, et praesertim eius tria priora capita destinari « ad instructionem fide- lium, qua illi melius cognoscere possint obiectum, mentem et opportu- nitatem providentialem oecumenicae motionis »...8
Iam vero, qui bene perpenderit normas practicas quae in his capi- tibus continentur, sed peculiariter eas quae dirigere intendunt dialogum Oecumenicum sic proprie dictum, mea quidem sententia, gravem atque altam quaestionem involvunt. Etenim quaero: intenditur his normis praeparare forsitan catholicos ut fructuose interveniant in dialogo oecu- menico prout iam hodie habetur inter complures confessiones acatho- licas, ita ut possint illum perducere, quatenus fas illis sit,9 ad optatam unitatem inter omnes christianos? An potius intenditur ut intra ipsam Ecclesiam novus dialogus oecumenicus ineatur, cui fratres separati ac- cedere possint, et fideles nostros parare intendimus ut sollerter inter- veniant?
Responsio ad has quaestiones maximi momenti est relate ad cap. I, immo ad totum schema quod consideramus. Si eius generalem titulum respicimus, cap. I videtur sese referri ad oecumenismum catholicum; si vero ad definitionem in finem huius capitis allatam attendimus, textus totius capitis videtur potius prae oculis habere « omnia quae sub voce oecumenismi veniunt » ...10. Et tamen principia quae in eo continentur non videntur sufficere ut illis quaestionibus responsio definitiva prae- beatur. Neque ipsam possem ego ipse equidem praebere. Audeo nihilomi- nus rogare secretariatum ad unionem christianorum fovendam ut ita titulum et sensum totius capitis pertractet ut perspicue appareat qualis sit positio Ecclesiae circa hanc rem.
4. In omni casu, cap. I, mea quidem humili sententia, haec alia principia clare enucleare debet:
a) Iesus Christus, cum Ecclesiam suam unam et unicam condi- dit, non ei dedit speciale charisma quod christianos ab omni interna di- visione praeservaret: dedit utique ei infallibilitatis charisma; asseruit quoque Ecclesiam indefectibilem et perennem in mundo futuram esse usque ad saeculorum consummationem, lamvero ,u etiam si bene noverat
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
59
humanam et miserabilem condicionem eorum qui saeculorum decursu sui discipuli futuri erant, etiam si perspiceret difficultates quae ex hac condicione unitati Christianorum obstaculo essent futurae, noluit eam tutari peculiari quodam charismate.
b) Dereliquit ergo praeservationem unionis inter christianos tan- tummodo liberae eorum cooperationi? Minime prorsus n Iesus Chri- stus dedit Ecclesiae suae structuram et constitutionem unitariam, veluti solidum fundamentum unionis omnium fidelium suorum. Unio igitur Christianorum exigit quidem ut ipsi libere et voluntarie adhaereant doctrinae Evangelii Christi; sed interpretationem authenticam et infal- libilem Evangelii sui tradidit ipsi magisterio Ecclesiae ab eo fundatae,
c) Aliunde Iesus Christus dedit discipulis suis « mandatum no- vum », mandatum scii, caritatis, «quod est vinculum perfectionis»...13 et pignus unionis: « Diligite alterutrum sicut ego dilexi vos »...14; ro- gavit etiam Patrem « ut omnes unum sint, sicut tu Pater in me et ego in te... ut sint unum, sicut nos unum sumus »...15; ostendit hanc inti- mam unionem Christianorum signum esse debere et visibile testimo- nium suae divinitatis ...16. Sed Christus noluit tantum postulare libe- ram ac voluntariam adhaesionem Christianorum ipandato novo ut inter ipsos unio servaretur: dedit quoque ipsis gratias necessarias, praesertim caritatem supernaturalem, « quae diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis »...17, pignus sane optimum ut illud mandatum perficere possent.
d) Sed tamen, proh dolor, saeculorum decursu, christiani inter se saepius divisi sunt! Qualescumque vero sint causae quae tales divi- siones effecerunt, duplex exstat hodie certitudo:
1. «Ecclesiam Christi unam esse et unam esse debere; et arca- nam hanc et aspectabilem unitatem in rem deduci non posse nisi una fide, nisi participatione eorumdem sacramentorum, nisi apta cohae- rentia unici ecclesiastici regiminis, quamvis admitti possint alii ser- mones, sacri ritus et a maioribus accepti mores... » (ex nuntio Pauli VI f. r. ad aperiendam :..18 sessionem Concilii).
2. Amissio unionis debetur peccatis ipsorum Christianorum, qui mandatum Christi non impleverunt. Decernere cuius sit historicorum factorum culpa, parum iuvat. Lugenda ergo est divisio et separatio, quicumque illius auctor exstitit. Tribuatur sane catholicis certa pars culpae, temporibus illorum separationum commissae. Sed nostris tem- ppribus, cum Papa nostro veneratissimo, misericordia Dei confisi, audia- mus consilium apostoli: «Quae quidem retro sunt obliviscens, ad ea vero quae sunt priora extendens me ipsum... sequor autem, si quo- modo comprehendam in quo et comprehensus sum a Christo Iesu »...19.
60
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Conclusiones secretariatui tradam in scriptis™ Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 Liceat mihi observationes aliquas proferre. 2 (Re- latio ad cap. I-III, I, p. 12). 3 Ecclesiae naturam. 4 deest. 5 Oportet
proinde supprimere cap. V, relicta ad schema XVII de Ecclesiae praesentia in mundo hodierno eius altera parte, in qua potius exponuntur principia quibus regendae sunt intra diversas nationes relationes Ecclesiae catholicae cum reli- quis confessionibus, sive christianis sive non christianis. 6 eiusque titulus. 7 cohaerent. 8 (Relatio ad cap. I-III, II, p. 12). 9 deest. 10 (Cap. I,
pag. 10, lin. 32). 11 Tamen. 12 vero. 13 {Coi. 3, 14). 14 {Io.
13, 34). 15 {Io. 17, 21-22). 16 « ut credat ... ut cognoscat mundus quia tu
me misisti» {Io. 17, 21): esse igitur instrumentum praecipuum ut missio salvifica Ecclesiae suae adimpleretur: « haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te, solum Deum verum, et quem misisti Iesum Christum » {Io. 17, 3). 17 ( Rom. 5, 5).
18 secundam. 19 {Phil. 3, 14 et 12) (Ex epistola SS. D. N. Papae Pauli VI, ad Patriarcham Constantinopolitanum Athenagoram, mense septembri elapso missa), e) Ecclesia ergo catholica, sui ipsius natura et ob conscientiam quam sui ipsius habet, est essentialiter oecumenica. Haec igitur causa est cur catholici inte- resse debeant, et quidem sub ductu sacrorum pastorum, dialogo oecumenico, in humilitate et fiducia, in amore et sinceritate, « hoc enim in se sentientes quod et in Christo Iesu » {Phil. 2, 5): eos enim semper movet et impellit oratio illa Christi ad Patrem: « ut omnes unum sint ... ego in eis et tu in me, ut sint con- summati in unum » {Io. 17, 23). 20 Conclusiones. 1. Titulus huius Capitis I
et omnia argumenta in eo contenta ita recognoscantur ut clare eluceat utrum quaestio sit de participatione catholicorum in quodam motu oecumenico sic dicto catholico cum fratribus seiunctis instaurando, an de eorum participatione in dia- logo oecumenico iam diu inter diversas congregationes christianas existente.
2. Initium Capitis I aperiatur cum brevi introductione, in qua dicatur doctri- nam de Ecclesiae constitutione hierarchica deque eius unitate, de necessitudinibus inter Ecclesiam et christianos seiunctos, de Romani Pontificis Primatu atque de eius infallibilitate, praesupponendam esse utpote basis totius tractatus de Oecu- menismo.
3. Recolantur deinde in hoc cap. I ea principia circa libertatem conscientiae in materia religiosa quae in prima parte cap. V schematis de Oecumenismo continentur, cetera transferendo ad schema 17 de Ecclesiae praesentia in mundo hodierno.
4. Inter principia oecumenismi, adaequate enumerentur ea quae sub litteris a) h) c) d) et e) supra exposuimus.
Animadversiones additae-.
Raphael Gonzales Moralejo votum suum circa cap. I schematis de Oecume- nismo Patribus conciliaribus exponere intendit, data venia em.morum moderato- rum. Argumenta de quibus fusius locuturus est haec sunt:
Cap. I in genere placet, ut optima basis disceptationis. In specie vero, per- fici potest, dummodo 1. structura reformetur in paucis; 2. quaedam principia addantur.
1. Puncta reformanda.
a) Doctrina de Ecclesiae unitate non repetatur.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
61
b) Doctrina de libertate conscientiae ad hoc caput debita proportione transferatur, reliqua ex cap. V relinquendo pro schemate 17 «de Ecclesiae prae- sentia in mundo hodierno ».
2. Principia addenda.
Ad rectam doctrinam catholicam de oecumenismo exponendam, et ad fruc- tuosum dialogum oecumenicum fovendum, mea humili sententia, schema nostrum dicere debet:
a) Christus Iesus Ecclesiam suam fundavit unam, perfectam, indefecti- bilem et infallibilem; sed unitatem Christianorum relinquit cooperationi hominum.
b) Dedit Iesus Ecclesiae suae structuram unitariam, et discipulis suis dona supernaturalia concessit ut « unum essent sicut Pater eius caelestis et ipse unum sunt » ut « cognoscat mundus quia tu me misisti ».
3. Divisiones inter christianos, proh dolor, exortae sunt, quae peccatis homi- num imputari debent.
4. Quaecumque sint responsabilitates uniuscuiusque Ecclesiae, pro certo ha- bemus Ecclesiam catholicam semper habere, et hodie habet, omnia elementa ad unionem revocandam et restabiliendam, a Christo Domino Ecclesiae suae con- credita.
5. Ecclesia catholica, ex natura ipsa sua atque ex conscientia quam ipsa habet de eiusdem natura, magis oecumenica est et esse debet quam aliae Ecclesiae. Cum omni humilitate et fiducia, cum amore et sinceritate, dialogum oecumenicum aggreditur.
3
Rev.mus P. D. SIGHARDUS KLEINER Abbas generalis S. Ord. Cist.
V enerabiles Patres }
In priore schemate de Ecclesiae unitate « Ut omnes unum sint », quod Patribus Concilii subiectum fuit, inter media supernaturalia ad unitatem promovendam commendabatur recursus supplex ad Beatissi- mam Virginem Mariam Matrem Dei hominumque, cum iuxta S. Ger- mani verba ibidem citata « permagnum unitatis christianae praesidium divinitus oblatum est in Maria ».
Iamvero in novo schemate Beatissimae Virginis incidenter tantum fit mentio. Omnes autem in hoc concordes sumus, Oecumenismum ca- tholicum absque Ecclesiae Matre conceptum nullum obtinere posse ef- fectum. Si autem res ita se habet, tacere hoc fas non est, ubi de prin- cipiis Oecumenismi agendum est.
Paucas rationes, quae locum Matri Ecclesiae competentem in hac re illustrant, enumerare liceat:
1. Maria Mater est Ecclesiae, unde etiam Mater est unitatis Eccle- siae. Una est Mater ...1, una est Ecclesia. Cum Ecclesia e latere Christi
62
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
in Cruce morientis, ipsa eius Matre in doloroso partu compatiente, exorta est, una et unica prodiit. Maria est Mater unitatis, sicut est Mater Ecclesiae, et, iuxta verba Leonis XIII, fautrix unitatis exsistit christianae. Pie credimus, ipsam texuisse tunicam inconsutilem Iesu Filii sui, quae est imago formae indivisibilis Ecclesiae, quam nunc miserandum in modum scissam perspicimus. Maria ergo est spes nostra in negotio unitatis. Ipsa hanc tunicam sine sutura restituere poterit.
2. Maria omnium baptizatorum peculiariter est Matef . Inter filios suos quos amore materno amplectitur, schismata esse cernit. Quis po- terit securius, expeditius, efficacius schismata in familia christiana exorta e medio tollere, si non Materfamilias?
Et de facto, ad hanc suam Matrem omnes christiani convolant, diversis quidem modis, ardente cum amore eam extollentes alii, alii timide, plus minusve in obscuritate matrem exquirentes. Et candide fateor, me fingere non posse pacem neque veram unitatem nisi inter eos christianos, qui matrem suam aliquatenus saltem, sed amanter cogno- verint et fiducialiter agnoverint.
3. Maria est ianua ad Christum. Qui per eam non intrat ad illum, qui per hanc fenestram Christum non perspexerit, Christum totum non inveniet. Ipsa est mediatrix ad mediatorem, uti S. Bernardus, Mariae cithara, cecinit. Ipse Dominus noster « totum nos habere voluit per Mariam ». Qui autem Christum totum non habet, ab unitate Ecclesiae deficit.
His breviter perpensis, quaestio oritur, utrum schema silere possit nomen et actionem huius beatissimae Matris Ecclesiae, ubi negotium unitatis tractatur? Certe Mater suam actionem unificatricem, agens sicut mater agit in domo sua, in silentio exercet. Sed filiis non convenit, ut idem silentium de actione Matris servent.
Unde cum de Oecumenismi principiis loquimur, Sanctissimae Eccle- siae Matri locum congruum tribuendum esse humiliter censeo. Hoc autem fieri debere modo biblico, i. e. loquela oecumenica, propter rationes obvias manifestum est.
Brevitatis causa, propositionem concretam secretario generali tra- dam. Dixi. Gratias.
In textu scripto tradito-. 1 unus est Christus.
Animadversiones additae-.
Proposito supra enuntiato satisfieri potest saltem aliquatenus, si in pag. 7, n. 1, lin. 3, loco «ut homo factus » dicatur «ut e Maria Matre natus et homo factus »; quo addito satis innuitur, Mariam esse ianuam quo Deus intravit in humanitatem, et hoc modo ipsam alteram factam esse Evam, Matrem novi populi
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
63
Dei, qui, ea mediante ad unam familiam, ad unam Ecclesiam congregatus est in Filio suo.
Altera propositio: Ut loco apto addatur haec vel similis sententia: « Ecclesia una est in communione orationis, sicut apostoli et discipuli Domini erant perseve- rantes in oratione cum Maria Matre Iesu » (Act. 1, 14).
[ Subsignaverunt etiam~\ Guido Bentivoglio S. O. Cist., arch. Catanensis; fr. Heinrich Groner, abb. null. Wettingen-Mehrerau; fr. Carolus Braunstorfer S. O. Cist. S. Crucis in Austria; fr. Theobaldus Moscatelli S. O. Cist. S. Crucis in Ieru- salem in Urbe; fr. Ioannes Van Engelen S. O. Cist. Congr. Belga; fr. Athanasius Merkle S. O. Cist. S. Crucis in Brasilia; fr. Nivardus Buttarazzi, abb. praes. Congr. Casamari.
4
Exc.mus P. D. HENRICUS COMPAGNONE Episcopus Anagninus
V enerabiles Patres ,
Omnia quae mihi dicenda erant iam heri a quibusdam Patribus in hac aula dicta sunt, praesertim ab exc.mo Guano.
Unum dicendum remansit, quod pluribus Patribus qui mecum con- sentiunt videtur non levioris 1 ponderis.
Agitur de cap. I, par. 1 huius schematis, pag. 7, lin. 23. Dum in hac aula, feria IV praeterita, die 20 novembris, disceptatio evolveba- tur circa nostrum schema de Oecumenismo complexive consideratum, in Aula Benedictionum quae cum hac Basilica communicat per fene- stras, Summus Pontifex in generali audientia peregrinis concessa, haec verba pronuntiabat, quas in linguam latinam non verto, ne aliquid meum in translatione introducam: « La nostra religione si presenta come una societa, spirituale e visibile, umana e divina, che vive e sopravvive da venti secoli, composta indistintamente da chiunque vi voglia entrare, di qualsiasi razza o nazione, di qualsiasi condizione so- ciale ... 2 e dove tutti sono fratelli e tutti uniti, ma dove esiste una organizzazione, una gerarchia da Cristo stesso istituita, nella quale in primo luogo sono gli apostoli ...3 cioe i Vescovi, e alia loro testa Pietro cioe il Papa. E voi, venendo a visitare il Papa, prendete coscienza di questa societa, a cui voi stessi appartenete, e che si chiama la Chiesa, la quale e tutta fondata sulla pietra posta da Gesu stesso : sui Papa ».
Haec verba, quae non casu nec leviter prolata dicenda sunt, erant non cognita Patribus, qui in congregatione generali diei 21 novembris locuti sunt de fundamento supra quod Christus Ecclesiam suam aedifi- cavit. Sed adhuc ignorata fuerunt in allocutione unius Patris qui de eadem re locutus est die subsequenti, scii. 22 novembris.
64
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Per illa verba omnes invitantur ad fideliter referendum conceptum a Christo expressum, verbis 4 quae, prolata coram omnibus apostolis, ad Petrum tantum referebantur et pertinent ad ampliorem contextum verborum Christi quae Petrum respiciunt, sive agatur de mutatione nominis in ipsa vocatione ad apostolatum, sive de fratrum confirma- tione, sive de toto dominico grege pascendo. Nec dicatur in hac nostra insistentia haberi quamdam petulantiam immodicam. Agitur de ipsis verbis Christi prout ab evangelista relatis; quibus, cum agatur de ipsa Ecclesiae constitutione, eadem veneratio ac fidelitas debetur quae de- betur verbis formae sacramentalis. Dixi. Gratias.
In textu scripto tradito : 1 spernendi. 2 (cf. Coi. 3, 1). 3 (1 Cor.
12, 28). 4 per verba.
[ Subscripserunt etiam\ J. B. Piasentini, ep. Clodiensis; Antonius, arch. Nictheroyensis; Christophorus Arduinus Terzi, ep. tit.; F. Longinotti, vesc.
5
Exc.mus P. D. STEPHANUS LEVEN Episcopus tit. Buritanus, aux. S. Antonii
Em. mi Patres, venerabiles Fratres iuncti et seiuncti,
Ea quae dicturus sum de cap. I, etiam de cap, II dicenda videntur. Nam velim de Oecumenismi catholici principiis et praxi loqui...1
In diebus istis quam clare apparet quantum indigemus dialogo non solum cum acatholicis sed etiam apud nos episcopos.
Sunt namque Patres qui loquuntur ac si solus textus in Sacra Biblia esset ille ...2: «Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam »; qui ex unaquaque interventione argumentum contra collegia- litatem episcoporum faciunt; qui nobis praedicant et verbis nos casti- gant ac si contra S. Petrum et successorem suum stemus, vel ac si fidem gregum nostrarum velimus arripere et indifferentismum promovere.
Loquuntur ac si Sanctus Pater Ioannes XXIII nunquam verbum illud S. Augustini tempore nostro citasset: « Velint, nolint, fratres nostri sunt. Tunc esse desinent fratres nostri si desierint dicere Pater noster ». Loquuntur ac si tota doctrina Papae Ioannis XXIII de liber- tate conscientiae uniuscuiusque hominis, tam clare in Litteris Ency- clicis Pacem in terris expressa, esset auribus piis offensiva.
Nos iterum et saepius in aula castigant ac si praelatus, evidentia clara compulsus, recognoscens charismata Spiritus Sancti adesse in
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
65
personis alterius corporis ecclesialis, fidem negasset et verum scan- dalum innocentibus constituisset.
Praeferunt acatholicos, quos forsan numquam viderunt, obiurgare plusquam liberis in propriis paroeciis catechismum tradere; alioquin cur timerent effectum dialogi non esse bonum? Cur non melius in- struuntur eorum fideles? Cur non visitentur oves in domibus suis? Cur non habeatur confraternitas doctrinae christianae activa et operosa apud eos?
Periculum malorum ex Oecumenismo oriendorum forsan exaggera- tur. Praelati dialogum sincerum et fructuosum cum acatholicis peragen- tes, non inveniuntur in statu disoboedientiae et disaffectionis erga Summum Pontificem. Non sunt nostri catholici, qui Sacram Missam adire recusant, qui sacramenta respuunt et qui pro regimine communi- stico suffragia ferunt!
Non sumus nos, qui voluntatem bene cognitam et saepe saepius for- maliter et exemplis et verbis expressam, Suae Sanctitatis Pauli VI et etiam Ioannis XXIII parvi pendimus! Et quid de voluntate ipsius Dei qui, ut S. Paulus dicit, vult omnes homines salvos fieri et ad veritatem venire? Et Christus dixit: « Qui enim non est adversum vos pro vobis est »...3
Nostri catholici boni sunt, et nobis episcopis et sanctae Matri Ec- clesiae et Summo Pontifici omnino fideles sunt. Nos non perdidimus classem laborantium. Fundamentum sunt et sustentaculum Ecclesiae catholicae apud nos.
Fratres venerabiles conciliari!, rogo vos: non protrahamus istud scandalum recriminationis mutuae. Procedamus ordinatim ad examen et studium istius motus providentialis qui nunc Oecumenismus vo- catur ut cum patientia et humilitate illam unitatem prosequamur pro
In textu scripto tradito-. 1 Loquor nomine meo et permultorum aliorum episcoporum ex variis nationibus. Loquor ex experientia 27 annorum praedicandi in viis et plateis praesertim apud acatholicos in dioecesi missionaria ubi solum- modo duo per centum incolarum erant catholici. Loquor ex experientia dialogi fere quotidiani cum orthodoxis et protestantibus per totam vitam sacerdotalem 35 annorum. Si ergo loquor tanquam confrontationem faciens aliquibus qui iam frequenter in hac aula nobis locuti sunt, est solummodo ex caritate Christi quae urget me. Cum humilitate loquor, sed etiam in veritate necnon claritate, et spero sine offensione. 2 ex cap. 16 Evangelii S. Matthaei vers. 18 depromptus. 3 ( Mc . 9, 40).
[ Subsignaverunt etiarn\ Victor J. Reed, Oklahomapolitanus et Tulsensis; Eustachius J. Smith, vic. ap. Berytensis; Valentinus Wojcik, ep. tit. Barenus in Hell.; Agnus a Gorcum, vic. ap.; John Morkovsky, eoad. Galveston-Houston; George H. Pearce, vic. ap. Samoa et Tokelau.
66
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
qua Christus Dominus in caenaculo oravit. Et scripsit S. Paulus: « Nunc autem manent fides, spes, caritas, haec tria; maior autem horum est caritas ». Et dixi.* \Plausus\
Moderator. Omittantur plausus, quaeso! Loquatur nunc exc.mus P. Ioannes Zoa, arch. Yaundensis in Cameroun; et tunc transitus fit ad disceptationem de cap. II.
6
Exc.mus P. D. IOANNES B. ZOA Archiepiscopus Y aundensis
V enerabiles Patres et Fratres,
Auditis plurimis episcopis ex Africa et Madagascar, haec breviter propono ad dialogum oecumenicum fovendum in terris nostris, inter Ecclesiam catholicam et Ecclesias reformationis; quia apud nos conatus oecumenicus urgenter desideratur ab omnibus.
Vigesimum saeculum suam unitatem vehementer quaerit.
Quia promissiones unitatis generis humani in Corpore Christi ha- bet, maximam curam Ecclesia catholica habet de hac exspectatione cui vult respondere in virtute Christi.
* Quoad orationem P. D. Stephani Leven scripto secretariae generali Con- cilii exhibitae sunt die 26 novembris 1963 (Prot. E/1852) annotationes quae sequuntur:
I. Die 17 novembris 1963, 99 ex 120 episcopis ex hierarchia episcopatus in Statibus Foederatis Americae Septemtrionalis adunatis approbaverunt interven- tionem S. E. Stephani Leven faciendam in aula Concilii de capite tertio oecu- menismi.
Thomas A. Boland,
praeses coetus conciliaris episcoporum Americae Septemtrionalis.
Floyd L. Begin,
praeses comitatus de oecumenismo.
II. Floyd - do you want this to stand?
Some of the Bishops — including a Cardinal — said they did not want their name supporting Bp Levens intervention of yesterday. They allege that the good Bishop did not — in words or in presentation — reflect their own attitude.
Please advise.
John Krol
John - Nequaquam!
No. he changed his intervention completely.
Floyd L. Begin
P. S.: There is another copy of this signed by Tom Boland.
Please remove it also F. L. B.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
67
Cum hac exspectatione duo elementa specialem relationem habent: 1. Conatus oecumenicus, qui tendit ad colligenda et denuo unienda membra disiecta familiae christianae; 2. missio per quam nascuntur et crescunt novellae Ecclesiae in caritate cum Ecclesiis Europae vel Ame- ricae communicantes.
Ecclesia simul missionem et oecumenismum promovere debet. Cum Christus venit in mundum ut hominibus bonum nuntium salutis annun- tiaret et ita eos in unitatem corporis sui vocaret, missio ad unitatem vocat et unitas suscitat missionem. Unde patet quod regiones in qui- bus missio praedicatur, debent fovere conatui oecumenico et regiones in quibus oecumenismus viget, non posse esse sine praedicatione bo- num nuntium proclamante. Saepe saepius vidimus quod divisio Chri- stianorum magnum scandalum pro infidelibus est et gravissimum im- pedimentum pro evangelizatione totius mundi.
Scimus enim quod initium motionis oecumenicae inter fratres Chri- stianos ortum habuit a missionibus quae voluerunt commune testimo- nium de Christo in mundo praebere et collaborationem ferre ad cari- tatem Christi melius manifestandam. Haec proclamatio hodie vera re- manet. Impulsus totius motionis oecumenicae qui in coetu mundiali ecclesiarum organizatur provenit principaliter a sensu missionario: ab ipso tota eius virtus derivatur, ad illum perficiendum omnes eius conatus dirigendi sunt. Oportet ut nos aemulantes caritatem fratrum nostrorum rogemus vehementer Christum ut omnes proximiores red- dat. Agitur de evangelizatione regionum nostrarum.
Gaudemus quod in Africa his proximis annis fraterne conventi et conferti sumus cum protestantibus. Gaudemus de his contactibus in hoc historico momento ubi tota Africa laborat ut unitatem suam mani- festet, quia concordia inter christianos est signum valde stimulans pro aliis hominibus. Gaudemus de sessionibus Ecclesiarum protestantium africanarum in Ibadan et Kampala quia per eas apparet magis magisque quantum indigemus dialogo oecumenico. Rogamus Christum ut faciat inter nos veram unitatem.
In his circumstantiis, schema de oecumenismo et cap. 1 1 nobis ap- paret ut contributio maximi momenti ad laborem in unitate christiana restauranda.
In conclusione, tres propositiones facimus:
1. Cum moderni Status debent solvere magnas quaestiones hodier- nae vitae, optandum est ut christiani, quantum possibile est, se uniant ut reddant commune testimonium in rebus in quas omnes conveniunt. Commune testimonium maioris momenti est maiusque pondus habet.
2. In campis culturali, ethnologico, sociali, et etiam biblico in
68 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
traductione ,2 quae tam magni momenti sunt pro novellis Ecclesiis, utile est — ut congressus in Abidjan coadunatus clare manifestavit — ex- perientias et cogitationes fraterne colligere: theologi vel missionarii catholici et protestantes sperant ut cooperatio pro studiis religionum non christianarum, pro studiis mentalitatum vel organisationis socialis in Africa inter missiones protestantes et congregationes catholicas recte ordinetur. Haec spes decipi non potest.
3. In quaestionibus proprie ecclesiasticis ut vitetur concurrentia, quae non spiritu evangelico moderatur, optandum est ut creetur, non solum in Africa sed etiam in Europa, forsitan in America, inter Eccle- sias laborantes in Africa 3 instrumentum informativum et consultati- vum inter diversas communiones christianas ...4. Ita paulatim aperietur via ad fraternum examen quaestionum quae in doctrina nos separant. Facilius poterimus vitare syncretismum, qui tam frequenter, ob igno- rantiam,5 est periculum pro omnibus communionibus christianis in Africa.
Oecumenismus non impedit laborem missionarium Ecclesiae, sed e contra apparet ut conditio sine qua non possit esse in hodierno mundo testimonium verum de mysterio Christi. Priusquam credant in Chri- stum, debent populi videre quod christiani, etiam adhuc seiuncti, mu- tuam caritatem habeant inter se. Et dixi.
In textu scripto tradito-. 1 deest. 2 deest. 3 in Africa et in Europa et America. 4 in Africa laborantes. 5 deest.
PATRUM ORATIONES {De Oecumenismo cap. II)
7
Em.mus P. D. VALERIANUS card. GRACIAS Archiepiscopus Bombayensis
Venerabiles Patres,
Loquor de cooperatione cum fratribus seiunctis (cap. II, de exer- citio Oecumenismi, par. 11).
1. Haec paragraphus ostendit, quam magni momenti est coope- ratio inter christianos, quia manifestat signum Christi, unitatem scii, in caritate. Hoc valde placet. Sed, mihi videtur / non declaratur suffi- cienter quod via apertissima ad unitatem est actio communis in servi- tium pauperum. Necessarius certe est labor theologicus, sed actio com-
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
69
munis dissolvit multa obstacula. Iam in 1950, Plenarium Concilium habitum in Indiis Orientalibus 2 decrevit ita: « Laudandi sunt fideles qui, adhibitis cautelis et servatis praescriptis Ecclesiae, cooperantur cum honestis quoque acatholicis ad bonum publicum sociale et etiam morale secundum normas legis naturalis promovendum »...3. Saltem in hac actione sociali possumus uniri sine odio theologico; secus, ut dicamus 4 anglice, “ In the face of a common enemy, if we do not hang together, we shall hand separately et inimicus communis ...5 est paupertas atque miseria sparsa in maiore parte mundi6 Una vice, quando in aliqua regione Indiae, in aliqua assemblea faciebam oratio- nem publicam, praeses illius coetus erat episcopus sectae Mar Thomi- tarum, qui dixit haec verba: “ The world is too strong for a divided christianity Numquam oblitus sum illis verbis, i. e. usquedum qui christiano nomine gloriantur remanent inter se divisi, mundus suam potentiam magis ac magis manifestat.
2. Dolendum est quod invitationes Summorum Pontificum (Pii XII et Ioannis XXIII) ad collaborationem in actione sociali vel internatio- nali non habuerunt maiorem effectum apud christianos. Paulus VI ipse, adhuc arch. Mediolanensis, declaravit: ...7 pauperes sunt imago Christi; pauperes sunt sicuti sacramentum vivum ...8. En facta — et quidem facta dura. En citatio 9 ex recenti publicatione ( The Challenge of Poverty 10), in qua scripserunt card. Suenens, arch. Heenan, Pater de Lestapis, Mgr. Ligutti, et alii; et citatio est haec 11 : “ In the under- developed countries, 150 million families are living in sub-human condi tions; two-thirds of the population of the world are not receiving the 2.500 callories daily, considered to be the vital minimum; infant mortality stili stands at 185 per 1.000 in India and the expectation of life of the newborn is only 32 years in India. Nineteen 12 countries representing ...13 16 per cent of the world’ s population control 75 per cent of the world’s income ...14 ”. Contra facta argumentum non valet .1S
Nonne ergo deberemus petitionem ad Sanctum Patrem facere, (uti- que 16 mediante coetu moderatorum et consilio praesidentiae, et Secre- tario Generali , et ita porro 17), ut per prius, in proxima sessione, exa- minetur fusius schema XVII ? Hoc pro nobis est in Asia et in Africa vel in America meridionali magni momenti.
3. Mihi liceat addere quod disceptatio de schemate XVII magnum respectum ad Congressum Eucharisticum habet. Erit enim 18 praeparatio pro illis rebus, de quibus agemus in Congresso Eucharistico. ( Inciden - ter, in parenthesi, dicam : omnes Patres Conciliares humanissime invi- tantur ad hunc Congressum Eucharisticum 19). In maiori parte Asiae, nondum annuntiatus est hic Iesus, qui pro nobis egenus factus est et
70
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
qui nos invitat ut eum sequamur. Itaque in nostris votis est habere, durante Congressu Eucharistico, studium speciale — vel Seminar — tractando subiectum “ Food and Health ”, cum collaboratione, ut spe- ramus, Organisationum Internationalium (sicuti FAO, MISEREOR, N.C.W.C., OXFAM, etc.)...20
Episcopi et specialistae nostri temporis aerumnarum quae mundum nostrum agitant — ut fames, bonorum non aequa distributio, et pax — congregabuntur in Asia ut examinetur doctrina socialis, ut clarius mundo annuntientur quae per Patres ineunte Concilio mundo annuntiata sunt. Ita melius intelligeremus quid omnes christiani (catholici et fratres separati 21 ) debent facere ut mundo hodierno signum caritatis dent, si- gnificatum per Eucharistiam.
Concludo?2 Ita celebratio mysteriorum Eucharistiae non erit ma- nifestatio gloriae aut propagandae (saltem non inter 23 nos), sed mani- festatio caritatis Christi: Eucharistia urget nos ut verum testimonium paupertatis et sollicitudinis erga pauperes manifestemus. Imago Eccle- siae, uti iam dixi, est imago Ecclesiae ut serva, sequens exemplum Fundatoris, qui dixit: « Non veni ministrari, sed ministrare »; et de quo dictum est: « Transiit benefaciendo ». Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 deest. 2 Indiae. 3 (Dec. 33-5). 4 di-
citur. 5 in oriente praesertim. 6 fere ubique sparsa. 7 « Le pauvre est 1’image du Christ, il en est meme comme le sacrement vivant »; i. e. 8 (Documentation cath., Lettre pastorale de Careme 1963, coi. 689). 9 Haec
citatio est. 10 Christian Responsability and World Poverty. 11 deest.
12 The 19 richest. 13 together only. 14 150 million families are living in sub-human conditions in the underdeveloped countries, and 30 million in countries called prosperous. India has an illiteracy percentage of 83.4% ”. 15 Et mihi videtur quod forsitan non cogitamus satis de promissione, quam feci- mus, anno peracto, per nuntium Patrum Concilii ad omnes homines. 16 deest. 17 etc. 18 deest. 19 deest. 20 et nationalium. 21 seiuncti. 22 deest. 23 apud.
8
Em.mus P. D. RADULFUS card. SILVA HENRIQUEZ Archiepiscopus S. Iacobi in Chile
V ener abites Patres ,
Hoc cap. II optimi schematis de Oecumenismo magnum habet pon- dus quoad praxim pastoralem. Non sufficit enim de Oecumenismo bene disputare ac eius principia in seipsis statuere; oportet « oecume- nice » agere! Oecumenismus potius quam res doctrinalis est methodus
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
71
pastoralis secundum peculiarem « mentalitatem », ut dicunt, quae est nostrorum temporum signum, ita ut actio pastoralis quae non sit secun- dum mentalitatem oecumenicam, eo ipso hodie evadat veluti ana- chronica.
Duo considerationi vestrae submittere volo circa Oecumenismi exer- citium: 1. eius methodologicum initium; 2. et eius aspectus analo- gicus.
1. De primo gressu methodologico in Oecumenismi exercitio. Em.mus relator Hamletus Ioannes card. Cicognani dixit oportere ut Oecumenismus exerceatur « ad fraterna vincula et colloquia cum se- iunctis fratribus habenda, “ veritatem facientes in caritate ”...1 ».
Pulchra est ista citatio Pauli, at, venerabiles Patres, potuimus in aula audire distinctos modos interpretandi talem affirmationem. Sunt qui, a veritate incipientes, dicant Oecumenismum non posse bene exer- ceri si ab ipsa veritate modo statico possessa, clare explanata ac in tuto posita, primum suum gressum non sumat, ita ut ne in oratione quidem unanimes esse possimus cum fratribus a nobis seiunctis, quasi non pos- set adesse vera fides, vera spes, ac vera caritas extra saepta visibilia Ecclesiae catholicae romanae. Certe omnes cupimus et conamur perve- nire ad unitatem veritatis semper profundioris, attamen nullo modo est obliviscendum illud axioma sensus communis quod ordo exsecutionis omnino distinguitur ab ordine intentionis, ita ut quod primum est in ordine intentionis revera ultimum evadat in ordine exsecutionis.
Sunt autem alii qui, a caritate potius incipientes, unitatem in veri- tate utpote metam seu terminum exercitii Oecumenismi quaerant, ini- tium sumentes ab amore Dei et proximi, ex quo, sub ductu Spiritus Sancti, ad unitatem veritatis pervenire possint.
Germanum Oecumenismi exercitium in ista altera modalitate sine dubio fundatur: a caritate incipit, quae est connaturalis dispositio ad veritatem revelatam; ubi eadem caritas, ibi facilius ad eamdem perve- nitur fidem. Tamen, venerabiles Patres, primus gressus methodolo- gicus non est amor aut caritas in seipsa, sed aliquid magis concretum et communicativum.
In ipso exercitio humanae educationis primus gressus methodolo- gicus non est nec possessio aut explanatio alicuius veritatis nec simplex amor in genere, sed cordialis familiaritas cum persona educandi.
S. Ioannes Bosco, qui methodo caritatis optime usus est, aiebat amo- rem in hoc non sufficere (« non basta amare »), sed necessarium esse ut amor ipse concrete et sensibiliter appareat et bene percipiatur a persona amata. De cetero, nonne haec est lex incarnationis ut Deus invisibilis caro efficiatur, vere audiatur et videatur ac manibus contrectetur?
72
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
Primus gressus ergo in exercitio Oecumenismi non est defensio vel explanatio veritatis, sed demonstratio veri amoris; demonstratio, dixi, seu exercitium visibile et palpabile caritatis.
Maximi momenti est, proinde, materia in hoc capite contenta, quia indicat praecise aliquos modos, quibus concrete primus ille gressus incipi possit.
2. De aspectu analogico exercitii Oecumenismi. Bene prae oculis habendum est exercitium Oecumenismi non esse univocum sed ana- logum. Principium analogiae supremi est ponderis non solummodo in speculatione sed etiam in actione; sine analogia impossibilis evadit theo- logia et irrationabiliter applicatur actio pastoralis.
Hesterna die em.mus card. Bea de hac exercitii Oecumenismi ana- logia bene locutus est. Iam antea exc.mus relator dixerat: « Patet actio- nem oecumenicam exerceri debere modis diversis prout diversarum na- tionum conditiones postulant ».
Aliquis Pater iam locutus est de distinctis « typis » fratrum se- iunctorum in saec. xvi ac in saec. xx. Ego vellem non solum distinc- tionem saeculorum in historia, sed etiam regionum in geographia me- minisse.
Sic, e. g., hodiernus protestantismus europaeus profunde differt ab hodierno protestantismo in America Latina in dies crescente; hic in Europa, est potius dolorosum residuum luctae in fide ob defectus et peccata christianorum aliorum saeculorum; ibi, in America Latina, est potius novitas quaedam exurgens pluribus ex causis, inter quas non est spernendus motus subveniendi necessitudinibus religiosis multitu- dinum, ad quas structurae pastorales nostrae saepe saepius impares evadunt, sive ob inopiam cleri, sive ob incuriam in qua relicti sunt laici, sive ob liturgiam inintelligibilem, sive ob catechesim potius morali- sticam et devotionalisticam, sive ob iniustitiam socialem aliquorum ca- tholicorum divitorum, sive ob actionem pastoralem propriam status « christianitatis », uti dicitur, potius quam status « missionis », sive ob alias causas.
Duo exinde mihi videntur huic capiti addenda: a) affirmatio expli- cita, in aliqua capitis paragrapho, quod « episcopi et conferentiae epi- scopales singularum regionum perpendere debent problemata particu- laria, per regiones sat diversas, atque de iis normas appropriatas edere »; b) clara indicatio necessitatis aptatae renovationis Pastoralis quae in dies semper melius consideret statum « missionis » potius quam « christia- nitatis ». Ecclesia peregrina est realitas historica, et eius institutiones pastorales ecclesiasticae ullo modo debent esse irreformabiles. Dixi. Gratias.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
73
In textu scripto tradito-. 1 ( Eph . 4, 15).
Animadversiones additae-.
Ad n. 5. Pag. 15, lin. 29: loco « ad sacri ordinis dignitatem evecti », dicatur melius: « ad sacri ordinis ministerium consecrati sunt ». Ratio: ut phrasis sit magis consona cum mente huius Concilii.
Ad n. 7. Pag. 16, lin. 16: loco « pro Ecclesiae unitate », ponatur « pro Chri- stianorum unitate ». Ratio: sic affirmatio videtur magis exacta.
Pag. 16, lin. 24: substituatur « opportunum » cum « immo et valde optandum est », Ratio: ad melius exprimendum animum oecumenisticum.
Pag. 16, lin. 26: pro « remota quavis communicatione in cultu officiali » di- catur potius « remota quavis officiali participatione in cultu ». Ratio: ut magis ampla et magis clara sit affirmatio.
Pag. 16, lin. 33: post « ac propterea » mutetur phrasis hoc modo: « non licet habere communicationem in ritibus liturgicis, exceptis casibus in quibus Ecclesia eandem permittit ». Ratio: sic relinquitur via magis ampla ad exercitium oecu- menismi.
Ad n. 8. Pag. 17, lin. 1: supprimatur vox « asceticae » et eius loco ponatur « vitae spiritualis ». Ratio: sic expressio evadit magis oecumenica.
Ad n. 9. Pag. 17, lin. 12: supprimatur adverbium « mere » et eius loco po- natur « vero ». Ratio: ut excludatur revera spiritus polemicus.
Pag. 17, lin. 15: divisio hic proposita videtur inconveniens; prae oculis haben- dum est schema de Ecclesia in quo talis divisio reiicitur.
Pag. 17, lin. 16: supprimatur verbum « viri ». Ratio: ne a labore missionali mulieres excludendae videantur.
Ad n. 10. Pag. 17, lin. 31: loco « profunde et recte et perspicue » dicatur « et profundius et rectius et exactius ». Ratio: Non est solummodo quaestio nomina- lis; adsunt enim plures expositiones theologicae in quibus desideratur haec pro- funditas et rectitudo et exactitudo, et hoc factum agnoscendum videtur.
Pretium operis esset etiam ut aliqua pericopa inseratur ad exhortandum po- pulum christianum ad vitam religiosam et cultualem magis puram. Est enim hoc punctum magni momenti pro christianis separatis et oportet excessus agnoscere et corrigere.
Ad n. 11. Pag. 18, lin. 6: post verbum « fundamentis » addatur « sive in scientiis et bonis artibus spiritu christiano provehendis ». Ut enumeratio proposita perfectior evadat.
Pag. 18, lin. 13: substituatur vox «christianam» cum «Christianorum». Ra- tio: sic affirmatio videtur magis exacta.
9
Beat.mus P. D. ALBERTUS GORI
Patriarcha Hierosolymitanus Latinorum
Em. mi Patres et venerabiles Fratres,
In cap. II de Oecumenismo quaedam sane optima proponuntur ad finem ...1, seu unionem cum fratribus nostris orientalibus separatis pro-
74
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
movendam. Sic sanctitas vitae in Ecclesia catholica, praesertim si clara est in clero suo, fratres separatos suaviter allicit ad unitatem.
Nunc vero quaedam practica vellem addere circa par. 8, scii, de fratrum mutua cognitione. Optarem enim in tali materia sanum rea- lismum qui non raro nimis desideratur. In separatione Ecclesiarum, partes habuit etiam insufficientia cognitionis, ne dicam ignorantia. Unde oritur momentum maximum melioris ac plenioris cognitionis, etiam ex parte nostra, non dicam tantum de doctrina speculativa, sed etiam de mentalitate et de statu rerum in Ecclesiis orientalibus.
In primis, uti optime iam dixit exc.mus arch. Laurentius Jager, ne- cessaria est 2 cognitio Sacrae Scripturae, deinde doctrinae et historiae harum Ecclesiarum. Sed hodie, periti in istis materiis mirabiliter multi- plicantur, ita ut nulla difficultas possit esse episcopis. Episcopi tamen cavere debent, fortasse aliquando, pressionem nimiam peritorum suo- rum, et praesertim timere debent peritos illos qui, iusta in specialitate sua auctoritate gaudentes, temere extra materiam suam loqui prae- sumunt.
Tale periculum nullo modo illusorium est. Me dolet exemplum afferre debere, hic in aula recenter auditum, de statu rerum exsistenti inter Ecclesias separatas orientales et Ecclesias catholicas in Terra Sancta.
Audivimus episcopum tranquille asserentem auctoritates latinas ar- cere orientales catholicos a celebratione in Sanctuariis Terrae Sanctae. Qui vero peritus est historiae et conditionum Terrae Sanctae, optime scit quantum talis assertio sit falsa et iniuriosa Ecclesiae latinae. Scire debent omnes quod ex virtute regiminis sic dicti « Statu Quo », a Tureis anno 1852 imposito, et deinde a iure internationali pluries san- cito, orientales catholicos infeliciter excludi a sanctuariis Calvarii, S. Se- pulchri et Nativitatis Domini. Sed qui vero et quidem omnino rigorose urgent talem exclusionem, sunt unice fratres separati. Qui vult, docu- menta conferre potest...3
Praeter vero cognitionem speculativam, doctrinae et historiae fra- trum orientalium separatorum, adhuc, illis qui dialogum oecumenicum cum eis inire cupiunt, opus est habere cognitionem practicam mentali- tatis, sensibilitatis et modi agendi orientalium separatorum. Cognitio ista practica, peritis catholicis absolute necessaria, acquiri non potest nisi certis condicionibus.
Prima certo est illa sympathia seu caritas supernaturalis, cuius Ioannes XXIII f. r. et eius successor, Summus Pontifex Paulus VI f. r., omnibus nobis sunt egregium exemplar. Sed sympathia illa, caeca esse non debet sed semper realistica ne labor oecumenicus vanus evadat. Unde etiam, necessitas supervisionis ab auctoritate episcoporum.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
75
Secunda vero conditio erit vera familiaritas seu experientia quae certo supponit diuturnam commorationem inter fratres orientales, et com- mercium amicabile cum illis.
Saepe tamen distinguenda est distantia quae haberi potest inter declarationes amoenas vel promissorias et realitatem. Verba saepe mere urbanitas sunt, non vero realitas.
Complexitas istius mentalitatis et modi agendi, nonnisi per diutur- nam familiaritatem percipi potest. Hoc non clare patet iis qui orientem celeriter percurrunt, quidquid sit eorum peritia speculativa. Qui vero ibi diu commorantur, certo mirantur et timent peritos illos, qui, brevi peregrinatione vel itinere peractis, totam complexitatem orientis com- prehendere praesumunt, et cito librum exhaustivum scribere non du- bitant.
Concludendo ergo, dicam quod Oecumenismus cum fratribus no- stris orientalibus, sympathia supernaturali motus, scientia speculativa debita rite instructus, semper etiam informari debet familiaritate et experientia practica et vere realistica. Dixi.
In textu scripto tradito-. 1 Oecumenismi. 2 deest. 3 Nullo modo sunt latini, qui e contra fraterne et libentissime orientales catholicos admittunt ad celebrationem in sanctuariis suis propriis. Officium meum putavi, exemplum hoc concretum praebere mutuae cognitionis debitae, et confutare assertionem fal- sam et calumniosam.
10
Exc.mus P. D. VILLELMUS CONWAY Archiepiscopus Armachanus
V enerabiles Patres,
Cap. II huius schematis ut in pluribus 1 placet. Nos omnes laeta- mur de fructibus positivis ex motu versus unitatem christianorum pro- manantibus: de caritate crescente inter omnes qui christiano nomine glo- riantur, de decrescentibus praeiudiciis, suspicionibus et conceptionibus erroneis ...2 — ita ut via sterni incipiat actioni Spiritus Sancti omnes in unitatem vocanti. Omnino optandum est ut faciamus omnia / salva fide et veritate, quae huic fini nobilissimo revera inservire possint.
De hoc autem 4 cap. II duo habeo proponenda.
I. Heri in hac aula optime dictum est ab em.mo card. Bea quod
76
ACTA CONC VATICANI II - PERIODUS II
auctoritas localis ad moderandum et invigilandum motui oecumenico 5 est episcopus dioecesis. Sed hoc non dicitur in schemate, et est omissio alicuius momenti .6 Propono igitur ut in prima linea huius capitis post verbum « pertinet » addantur verba: « sub auctoritate et vigilantia epi- scoporum ».
II. In hoc capite aliquae particulares obligationes enumerantur quae omnibus christifidelibus ob debitam unitatis fovendae sollicitu- dinem incumbunt, utpote obligatio sanctitatis vitae, mutuae fratrum separatorum cognitionis, instructionis oecumenicae et cetera. Ego velim ut aliud membrum huic elencho addatur, videlicet membrum tractans de obligatione et necessitate quod in hac aetate oecumenica ...7, omnes ca- tholici sibi acquirant profundiorem et semper accuratiorem cognitio- nem veritatis catholicae. Hoc necessarium esse censeo non solum propter rationes intrinsecas sed etiam propter ipsius motus oecumenici exi- gentias.
1. Necessarium est ad praecavendum periculum ne claritas vel cer- titudo ipsius doctrinae catholicae aliqua confusione obscuretur in men- tibus nostrorum fidelium catholicorum, ne catholici in errorem vel in- certi tudinem dilabantur circa doctrinas quae iam certae et definitae sunt. Quod hoc periculum revera exsistat nemo est, ni fallor, qui non ad- mittat. Nec sufficit ...8 ut ii qui dialogo formaliter intersunt speciali formatione theologica muniantur. Omnes enim dialogo oecumenico ho- dierno plus minusve exponuntur, nam dialogus cursum habet in ephe- meridibus, in televisione ceteris ve mediis modernis communicationis so- cialis. Medium vero principale ad istud periculum excludendum vel saltem minuendum est instructio religiosa, clara et accurata, nostro- rum omnium fidelium in tota doctrina catholica.
2. Secundo vero, hoc urgeo quia clara et profunda veritatis catho- licae cognitio est ipsaemet actionis oecumenicae potens instrumentum, quia ideo christifideles deveniunt, ut S. Petri verbis utar, « parati sem- per ad satisfactionem omni poscenti eos rationem de ea quae in illis est spe ». Ex alia parte nihil magis motui oecumenico nocivum est, neque fratribus separatis magis fallax atque frustrans, quam conversari cum catholicis qui ipsi ideas confusas vel erroneas habent de doctrinae catho- licae genuino sensu. Absit ut frater separatus unquam dicere habeat 9: « Cum tali quidem individuo catholico libenter assentior, sed nescio an ipse doctrinam suae Ecclesiae recte intelligat ».
Propono ergo ut huic cap. II nova paragraphus addatur de obliga- tione omnium catholicorum in hac aetate oecumenica sibi acquirendi profundiorem et accuratiorem cognitionem totius veritatis catholicae. Dixi.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
77
In textu scripto tradito-. 1 in genere. 2 quae hucusque viguerunt.
3 omnia fiant. 4 vero. 5 motum oecumenicum. 6 deest. 7 uti nonnunquam vocatur. 8 praescribere. 9 debeat.
11
Exc.mus P. D. MICHAEL KLEPACZ Episcopus Lodzensis
V enerabiles Patres,
Loquor nomine episcoporum Poloniae } Una et unica Dei Ecclesia iam a primordiis schismata quaedam passa est. Sequentibus vero saecu- lis ampliores natae sunt dissensiones et sat magnae communitates a communione Ecclesiae catholicae seiunctae sunt. Post tot saecula sepa- rationis via ad unitatem haud exiguas praebet difficultates, quae supe- randae sunt paulatim oecumenismi exercitio. De hac agit praecise cap. II schematis.
Oecumenismi activitas quinque principales praeseferre videtur aspec- tus. Imprimis importat interiorem Ecclesiae renovationem, quae secum- fert conversionem cordis ac sanctitatem vitae. Momentum talis renova- tionis patet ex eo etiam quod non desunt homines — ut fuit v. g. illu- stris vir Mahatma Gandhi — qui magni faciebant doctrinam Christia- nam sed mirati sunt de tepiditate et indifferentia 2 Christianorum. Idem vero valet de mutua communitatum christianarum aestimatione. De hac interna Ecclesiae renovatione sermo fit in cap. II schematis, sub punctis 4, 5 et 6, quae forsitan — magis concise expressa — ad unum reduci possunt.
Secundo: Oecumenismi exercitium innititur reditu ad primigenia testimonia fidei christianae, qua de re vix aliquid habetur in cap. II. Desideratur vero aliqua paragraphus specialis in lucem ponens mo- mentum talis reditus in exercitio practico oecumenismi. Agitur nempe de meliore intelligentia et maiore usu Scripturae Sacrae necnon de pro- fundiore cognitione traditionis postbiblicae, maxime in liturgia expres- sae, qua alitur fides populi christiani. Scripturarum enim sapientia pie- tatis formam omnibus christifidelibus communem praebet ideoque ve- rum fundamentum unitatis esse potest. Oportet proinde ut Revelantis Dei Verbum magis in dies cibum vitae spiritualis fidelibus praebeat. « Ignoratio Scripturarum ignoratio Christi est », ut signanter S. Hiero- nymus affirmat. Etenim non ut cuiusvis libri lectura lectio Sacrae Scrip- turae aestimanda est, sed plane ut viva Patris caelestis et filiorum con-
78
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
versatio. De nullo umquam alio, sed de evangelii verbo dumtaxat Ec- clesia dicit: « Per evangelica dicta deleantur nostra delicta »...3
Scimus quantopere multi christiani a nobis seiuncti colant litteralem sensum Sacrae Scripturae. Quare nos quoque magis colere debemus sen- sum illum Scripturae a Deo intentum et ab auctore inspirato in diversis generibus litterariis expressum. Ita in veritate aliquantulum faciliorem reddemus viam versus unitatem populi christiani restaurandam. Procul dubio Sacrarum Scripturarum studio etiam theologicae disciplinae iu- venescent et sic theologis christianis a nobis separatis Ecclesia ipsa cum novo vultu apparebit, sine ruga et macula. In commendando vero studio Sacrae Scripturae ratio in specie habenda videtur necessitatis alicuius sanae et scientifice elaboratae theologiae biblicae historiae sa- lutis, quae adiuvabit nos in intelligenda ipsa historia Ecclesiae cum eius momentis serenis et obscuris...4
Tertio: Fratrum mutuam cognitionem fovere oportet. In hac re sermo fit sub punctis 8, 9 et 10 schematis, ubi inter alia dicitur: « Ca- tholici acquirant oportet omnino meliorem fratrum separatorum doc- trinae et historiae, vitae cultualis et asceticae cognitionem »...5 Maxime hic sublineanda videtur necessitas ut tali modo et sermone fidem no- stram exponamus, ut ab omnibus, in quantum fieri potest, lucide com- prehendatur...6
Dialogus vero considerandus est ut quartum fundamentum exercitii oecumenismi. In dialogo — ut par est — semper veritas quaerenda est ideoque ratio habenda integrae fidei catholicae. Attamen, pro diversis adiunctis, peculiares aspectus fidei nostrae magis sublineari poterunt. Scimus etiam praeter absolutas fidei nostrae veritates haberi sententias theologorum, opiniones scholarum, consuetudines et normas iuridicas quae, etsi venerabiles, saepe a circumstantiis historicis, culturalibus et psychologicis pendent ideoque non sunt immutabiles. .In dialogo cum fratribus separatis haec omnia maxime attendenda sunt, ne valor ab- solutus tribuatur rebus quae valorem talem nullo modo habent. Prae oculis habeatur proinde adagium illud: « In necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas », necnon verba illa celeberrima S. Augu- stini: « Veritas nisi totius animi viribus concupiscatur, nullo modo in- veniri poterit ». Quae veluti principia sunt dialogi oecumenici — valida etiam in relationibus cum ceteris hominibus a nobis dissentientibus. In praxim vero deducantur oportet non solum a nobis, sed etiam a fratri- bus seiunctis, qua de re ipsi certo certius nobiscum consentient.
Quod formam dialogi attinet, motui versus unitatem multum con- ferre possunt sive dialogi individuales cum fratribus separatis, sive de theologicis quaestionibus ex utraque parte conventus, in quibus catho-
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
79
lici viri cum fratribus seiunctis etiam in oratione consociantur. Exop- tatur quoque maior cooperatio in campo sociali et caritativo. De his quaestionibus plura utique inveniuntur in nostro capite, sed nihilomi- nus paragraphus peculiaris desideratur de dialogo utpote forma quae- dam practica oecumenismi exercendi.
Supremum tandem oecumenismi exercitium in oratione pro Christia- norum unitate consistit. De hac unanimi precatione quaedam notantur sub puncto 7. Sed addendum videtur orationem talem non solum cor- respondere voluntati Christi Patrem pro fidelibus orantis « ut omnes unum sint » ...7 sed etiam effectum salutarem — et quidem immedia- tum — in animis producere, inquantum dissipat antiquiores inimici- tias et mutuum caritatis affectum creat, quae 8 aspera in vias planas mutantur et invia iter tutum fiunt. Dixi. Gratias.
In textu scripto tradito-. 1 deest. 2 aversi sunt ab ea propter tepiditatem et indifferentiam. 3 Utinam studium scientificum — qui verus est aposto- latus — et lectio S. Scripturae deleant delicta quae temporibus transactis ansam praebuerunt infelici separationi disiungenti populum christianum. 4 Sed
Ecclesiae a nobis separatae verbum Dei peculiari quoque solemnitate celebrant in liturgiae laudis actione, cuius pars necessaria inde ab exordiis fuerat Scripturarum lectio ad fidelium in fidei mysteriis institutionem. Ex parte proinde nostra maior habeatur veneratio erga illas traditiones liturgicas, Verbo Dei Revelantis inni- tentes, ut hortatur nos quoque constitutio de sacra Liturgia, quae promovendum decernit in usu liturgico illum suavem et vivum S. Scripturae affectum (punc- tum 24). Sic nobis praesto erit aliqua venerabilis forma oecumenismi exercendi. 5 (pag. 16-17). 6 Scimus enim ex exemplo P. Teillard du Chardin — cuius
non omnes utique hypotheses accipiendae sunt — quantopere usus sermonis et modus exponendi correspondens conceptionibus, culturae et psychologiae audi- torum vel lectorum, idoneus sit ad praeventiones contra fidem nostram dissi- pandas et dialogum instaurandum cum viris qui aliter ac nos censent. 7 (Io. 17, 21). 8 quo.
12
Exc.mus p. D. ANTONIUS CARDOSO CUNHA Episcopus tit. Barenus in Pisidia, aux. Beiensis
V enerabiles Patres,
Inter problemata quae attentionem S. Matris Ecclesiae in praesenti momento suae peregrinationis terrenae sollicitant, maximum momentum habet unio cum communitatibus christianis quae, in decursu tempo- rum, ab ea se separaverunt.
80
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Divino afflante Spiritu, sincera voluntas eas invadit adimplendi de- siderium in oratione sacerdotali Christi expressum: ut sint unum..}
Horam vivimus gratiae et misericordiae. Oportet ergo ut omnia membra Corporis Christi mystici vividum sensum habeant suae respon- sabilitatis et omnibus viribus ad unitatem instaurandam laborent.
Hoc valet praesertim pro nationibus ubi magna pars populi consti- tuatur ex fratribus seiunctis.
Cap. II schematis bene nobis indicat media quibuscum unusquisque nostrum concurrere debet.
Liceat tamen mihi aliquas breves observationes facere de iis quae dicuntur de dialogo cum fratribus separatis, in pag. 16, sub n. 8.
Non omnes possunt hunc dialogum instituere. Ad hunc laborem, in quo spes magna ponitur, necessarii sunt homines specialibus dotibus praediti. Habet hic difficilis apostolatus suam propriam paedagogiam. Indiget magna cultura theologica, praesertim biblica et patristica; so- lida formatione spirituali; cognitione profunda historiae, mentalitatis et linguae eorum cum quibus loquendum est. Praeterea cum tam diver- sae sint communitates seiunctae, necesse est ut pro unaquaque adhibea- tur peculiaris methodus.
Non possumus loqui cum orthodoxis eodem modo ac cum protestan- tibus. Aliter agendum est cum lutheranis ac cum calvinistis vel cum anglicanis.
Paucis verbis: apostolatus cum fratribus nostris seiunctis solum- modo possibilis est si habeamus homines cum vocatione speciali vel utendo termino qui in nostro Concilio fortunam invenit qui, ad hoc, charisma habeant.
Certum est quod in Ecclesia Sancta Dei, divina Providentia sic disponente, nunquam defuerunt homines iuxta temporum exigentias.
Meminerimus, venerabiles Patres, Ioannem XXIII, sanctae memo- riae, et amantissimum Papam nostrum Paulum VI qui, pro hac quae- stione oecumenica sunt Pontifices quos postulabant necessitates Ec- clesiae...2
Conventus cum fratribus seiunctis haberi fructuose non possunt nisi magna cum prudentia et cautela, quia periculis non carent.
Alioquin maius nocumentum quam fructum afferent.
De hac materia habemus claras normas a Suprema Congregatione Sancti Officii promulgatas anno 1949, die 20 decembris, in illa celeber- rima Instructione De motione oecumenica..}
Hae praescriptiones retinent omnem suum valorem et actualitatem et ideo, meo quidem iudicio, maiore cum claritate et latitudine transcri- bendae sunt.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
81
Constitutiones conciliares sine dubio brevitate et concisione exarari debent. Sed hoc solummodo tantum quantum fieri possit ita ut non deficiant ea quae necessaria sint.
Iam a primo exc.mo relatore nobis promissum est Directorium ad dirigendos, post Concilium, pedes nostros in laboribus apostolatus oecumenici. Grato animo accipimus hanc promissionem. Attamen, no- stra humillima opinione, grave esset omittere in textu conciliari normas claras et praecisas ut in dictis conventibus perveniamus ad mutuam et meliorem comprehensionem in caritate Christi.
His dictis, audeo proponere:
1. Determinentur maiore cum claritate et praecisione condiciones sine quibus conventus cum fratribus seiunctis fieri non possunt, iuxta normas Instructionis memoratae Supremae Congregationis Sancti Of- ficii.
2. Omnino apparet necessitas organi permanentis et centralis, ad instar Secretariatus pro Unione , quod, Concilio finito, omnes quaestio- nes cum motione oecumenica connexas dirigat.
3. In nationibus in quibus magna pars populi ad communitates chri- stianas seiunctas pertineat, foveantur et adiuventur societates quae, sub vigilanti cura episcoporum, ad studium oecumenismi incumbant. Dixi. Gratias.
In textu scripto tradito : 1 (Io. 17, 22). 2 Mentione speciali dignus est
em. mus card. Augustinus Bea, qui non solum purpura cardinalitia eminet, sed praesertim tali scientia et virtute ut in hora conciliari sit homo vere providen- tialis. 3 (A.A.S., 42, 1950, p. 142 ss.).
13
Exc.mus P. D. IOANNES GAY Episcopus Imae Telluris et Pointapitrensis
Venerabiles Patres, dilecti Observatores,
Principia, quae per decursum disceptationis cap. I de Oecumeni- smo in mentes evocata sunt, nunc ad effectum concretum adducere de- bemus. Una autem ex consequentiis immediatis spiritus oecumenici con- sistit in necessitate renovandi nostras methodos in actione missionaria.
Dialogus lucidus, et caritate plenus, iam initium habuit inter Chri- stianos.
Lucidus, quia hodie tempus praeteritum mente sincera et proba con- spicimus. Tantae vituperationes, quae ad invicem perferimus, et qui-
82
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
dem cum obstinatione, ex praeiudiciis saepe et confusionibus exo- riuntur!
Dialogus caritate plenus. Certe, tempus illud abiit et recessit, in quo bella inter fratres gerebantur, in quo adversarii sese in acie aggre- diebantur. Attamen, etiam hodie, nimium numerosi sunt sive catholici sive reformati, qui spiritum latentis hostilitatis adhuc in corde retinent. Hoc autem plane contrarium est menti Concilii Vaticani II, de quo Summus Pontifex Paulus VI, sicut et Papa Ioannes XXIII dixerunt « quod Concilium non aliud sit quam invitatio fiduciosa ad participa- tionem ampliorem et magis fraternam genuini Oecumenismi ».
Effectus Concilii sane non subito exspectandi sunt. Sed Romanus Pontifex exoptat ut iam nunc efficiatur « primus passus » ad reconci- liationem eorum qui eodem Evangelio pascuntur.
Primus ille passus exigit ut ex spiritu oecumenico plene imbuatur vita baptizatorum, scii, eorum modus agendi et cogitandi.
Ostendere vellem momentum renovationis conceptus nostri de ac- tione missionaria, quae revera tamquam centrum est quaestionis oecu- menismi et quae eminenter concordat cum isto pastorali fine instanter a Summis Pontificibus commendato.
Nequaquam hac in re progredi potest, si methodos nostras non reformamus in campo missionario. Saepius etenim praeceptum caritatis fraternae plane deficit in relationibus inter fratres, qui eumdem Chri- stum invocant, et hoc non parvum est scandalum coram paganis, quando christianos vident, qui sese nomine ipsius Evangelii acriter vituperant. Regnum Dei minime promovetur per vim et violationem conscientiis impositam, sed per servitium in caritate et humilitate hominibus prae- stitum. Quanta et qualis contradictio esset, si coetus electus episco- porum et observatorum conaretur ad mutuam comprehensionem et fraternitatem pervenire, et si eodem tempore agmina eorum discipu- lorum in infausto certamine perseverarent!
Ut late « pateant ostia Unitatis », iuxta votum Summi Pontificis, necesse est imprimis ut e medio tollantur discussiones steriles et divi- siones.
Nonne possibile esset, occasione huius Concilii, aliqua modo prac- tico et in communi decernere, ut sic promoveatur ampla motio oecu- menismi? V. g., quae sequuntur:
1. Ut ex hoc nunc vitaretur fideles alius communitatis ad propriam fidem trahere.
2. Ut hoc satis esset, Christum manifestare solummodo eis qui ipsum plane ignorant, v. g. paganis qui degunt in regionibus missionis, vel illis qui non sunt baptizati et nullam religionem colunt.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
83
3. Salvis certis casibus (i. e. quando agitur de personis quae altius surgere vellent in agnitione rerum Evangelii), ut valde leniter et scru- pulose procedatur cum hominibus iam baptizatis, qui aliae confessioni christianae adhaerent.
4. Cum aliquis ad aliam communitatem transire cupit, v. g. occa- sione matrimonii, quare hoc in casu non haberetur colloquium sincerum cum ministro illius communitatis? Hoc esset signum, non solum urba- nitatis, sed etiam verae caritatis.
5. Denique, ut valde prudenter procederetur, quando agitur de personis quae in proprio coetu religioso pacem interiorem non inve- nerunt; hoc enim saepius procedit ex motivis peculiaris sensibilitatis aut deceptionis, vel ex ignorantia. Experientia constat quod mutatio confessionis religiosae, speciatim quando de simplicibus vel rudibus agitur, saepe animos profunde disturbat, et non raro ad ruinam totalem fidei perducit.
Ut omnia summatim dicam: debemus omnes id intendere, ut bene- ficia oecumenismi ad nostras methodos in apostolatu extendantur. Oecumenismus solum « flatus vocis » esset, si populum Dei et suos mi- nistros non afficeret, et si applicationem suam concretam in vita nostra non inveniret. Dixi.
14
Exc.mus P. D. AUGUSTINUS FARAH Episcopus Tripolitanus Melchitarum
V enerabiles Patres, carissimi Observatores et Auditores,
Schema de Oecumenismo sibi proponit, sicut oritur de hoc cap. II, ut Oecumenismus ab hoc Sacrosancto Concilio approbetur ut methodus accuratior ad unitatem Christianorum promovendam.
Porro, haec approbatio libenter concedenda est oecumenismo. At- tamen, consideranda sunt sequentia, respectu habito, praesertim, ad fratres separatos orientis:
1. Non videtur Oecumenismus approbandus, ut methodus exclu- siva, in omnibus casibus et adiunctis; etenim, non omnes fratres seiuncti illam tantum habent rationem ut extra catholicam Ecclesiam maneant, rationem nempe quae olim separationem causavit. Sunt enim qui plus perpendant colere Deum in Ecclesia catholica, sine mora, quam ex-* spectare horam, licet benedictam, attamen incertam, reunionis totius Ecclesiae. Aliunde, sunt casus, in quibus solum exemplum, vel testimo-
84
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
nium vitae christianae non videtur sufficere: quid tunc impedit quomi- nus coniungatur exemplum cum ipsa praedicatione Evangelii? Quae praedicatio, sine ullo interesse humano facta, non confundenda est cum falso proselytismo: ipse enim Dominus dixit apostolis: « Ite et do- cete ». Nonne ipsa veritas, proprio lumine, et vitata omni vana discus- sione, corda allicit et animas?
2. Ipsa methodus oecumenica, ne maneat mere theoretica et steri- lis, debet, ut videtur, coniungi cum aliquibus mediis practicis:
a) In textu (n. 10), dicitur curandum esse « de modo exprimendi et exponendi doctrinam fidei ».
Sed curandum est, et etiam, de huius doctrinae fidei concordantia, ut ita dicam, et de eius aptatione quoad applicationem: scii. Oecume- nismus sibi proponere debet ut eadem veritas appareat credita et ad- missa, licet diversimode expressa; etenim certum est differentias inter catholicos et orthodoxos pertinere, saepius, plus ad modum dicendi, quam ad ipsam rem.
Certe, difficultas ex Primatu Romani Pontificis non videtur esse tantum in modo dicendi, sed in ipsa re. Attamen, hic etiam, multum adiuvat ad unitatem modus Primatum exprimendi et, praesertim, illum exercendi. Revera, debet verbum nostrum esse integrum, et Primatum firme teneri et exerceri; sed, in praxi, non est inconveniens, immo ne- cesse est ut aptetur. Ideo, ratione habita non tantum mentis orienta- lium inde a saeculis in propria autonomia viventium, sed etiam et spi- ritus Evangelii, ita aptari debet Primatus, ut iugum Petri non sit revera gravius quam ipsum iugum Christi, quod est, ipso Christo te- stante, leve et dulce. Ita debet etiam aptari Primatus, ut non appareat incompossibilis cum institutionibus, in oriente, traditionalibus et com- munibus, et quae videntur promovendae, ut sunt: potestas patriarcha- lis plene exercita, sive ipsius patriarchae, sive synodi patriarchalis; po- testas episcopalis plene affirmata et plene exercita; et tandem, collegia- litas episcoporum plene affirmata et exercita, in ambitu alicuius realis decentralisationis in gubernio Ecclesiae.
b) Ex textu passim et praesertim 1 in n. 5, oritur curandum esse de « caritate » inter christianos.
Ad cuius applicationem videtur promovenda esse caritas Christi, primo inter ipsos catholicos, et deinde erga acatholicos. Et ideo reco- gnoscenda est disciplina nunc vigens, ita ut veram caritatem Christi 2 illustret: ad hoc veniunt mitigationes afferendae ad legislationem de communicatione in Sacris, de matrimonio mixto, etc., quae res sunt maximi momenti in relationibus quas quotidie habemus, in oriente, cum fratribus separatis.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
85
c) Tandem, in textu (n. 11), commendatur «cooperatio cum fratribus seiunctis » in materia sociali.
Certe hoc perutile est; attamen non videtur sufficiens: praestanda est nostra cooperatio etiam ad incrementum vitae spiritualis, ita ut crescat, et apud separatos, et sanctitas et humilitas atque scientia de divinis. Praestanda est etiam generose nostra cooperatio, praesertim, ad promovendas, apud eos, novas fundationes monasticas et religiosas: monasteria, enim, et religiosae domus, haec habitacula fidei, orationis et laboris, semper partes maximas egerunt in renovatione spirituali in Ecclesia, et proinde in conatu ad unitatem.
Per modum exempli, liceat citare monasterium orthodoxum, re- center fundatum, in Deir-El-Harf, in Libano; ubi monachi, adhuc paucissimi, sed veri monachi, spiritu Dei afflante, vitam agunt secun- dum disciplinam authentice monasticam, adiuti, in hoc, a sacerdotibus orthodoxis simul et catholicis, et catholicorum auctorum operibus in- structi.
Hoc modo, vera cooperatio fit in renovatione interna, spirituali et ascetica, ad quam oportet, ex omni parte et mediis quam efficacibus, pervenire. Haec interna renovatio, et spiritualis maturatio, debent esse finis attingendus, secus Oecumenismus manet externus et inanis. Haec autem maturatio iam ipsa est Unitas anticipata, in exspectatione illius diei Domini, in qua Unitas, plena et visibilis, consummabitur. Dixi.
In textu scripto tradito : 1 deest. 2 deest.
15
Exc.mus P. D. ALFONSUS SANCHEZ TINOCO Episcopus Papantlensis
Em. mi ac rev.mi Patres , carissimi Observatores et Auditores,
Ad cap. II schematis decreti de Oecumenismo quod attinet, in genere placet; attamen haec liceat mihi adnotare.
In hoc capite agitur obiter tantummodo de caritate fraterna quando de mediis ad promovendum oecumenismum sermo fit; meo autem humili iudicio tale est momentum caritatis fraternae in motu oecume- nico, ut specialem partem occupare debeat in hoc capite. Etenim:
1. Ut docet nos ipsemet Christus Dominus, spectaculum caritatis fraternae est quod maxime nostram unitatem obtinebit, iuxta illa verba:
86
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
« Ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me misisti »...1
2. Aedificatio Corporis Christi mystici in caritate fieri debet, ut apparet , v. g., in Epistola 2 ad Ephesios: « Veritatem autem facientes in caritate, crescamus in illo per omnia, qui est caput, Christus; ex quo totum corpus... secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri, augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate »...3
3. Legitur in cap. I huius schematis: «En unitatis Ecclesiae sa- crum mysterium, cuius supremum exemplar et principium est unitas Patris et Filii in Sancto Spiritu »; nunc vero, nonne caritas est vinculum essentiale Trium Divinarum Personarum? « Deus caritas est ».
4. Historia primorum temporum Ecclesiae clare ostendit influxum caritatis in conversione proximorum.
5. Omnia alia media ad oecumenismum promovendum debent in- spirari, sustineri necnon informari caritate ut summam habeant effica- citatem; sic apparet in prima ad Corinthios ...4: « Si linguis hominum loquar et angelorum, caritatem autem non habeam, factus sum velut aes sonans, aut cymbalum tinniens».
6. Caritas apostolo oecumenismi obtinet plenitudinem virtutum qui- bus eget ad suum munus rite adimplendum, v. g.5 zelum, patientiam, hu- militatem, ...6 ut apostolus ait: « Caritas patiens est, benigna est, etc. »...7
7. Psychologice re considerata, caritas summi momenti est ad oecu- menismum. Haec tantum animadvertamus: ipsa confidentiam gignit, corda aperit, obstacula ruere facit; uno verbo, caritas naturaliter allicit.
8. Denique ut optime aiebat noster Ioannes Papa XXIII, felicis recordationis, pulchritudo Ecclesiae coram oculis mundi clare apparens, erit optimum medium adducendi omnes ad eam; iam vero, caritas quam maxime hanc pulchritudinem Ecclesiae mundo splendescere fa- cit. Quod clare apparet percurrentes praecipuas Ecclesiae figuras bibli- cas. Nam:
a) quid aliud omnibus gentibus mysticam Sponsam Agni specio- sissimam 8 ostendit, amore, docilitate ac mansuetudine plenam, nisi caritas?
b) nonne caritas constituit mirandum spectaculum Templi Dei sese aedificantis super vivos lapides et ubi Deus obsequens commo- ratur?
c) quid aliud splendescere faciet Corpus Christi mysticum et ap- parere in eius partium harmonia, in eius validitate, in eius perfecta aedificatione ac vitali functione, nisi caritas?
d) caritas dat mortalibus pacem et beati tu dinem in Regno Christi
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
87
ubi omnes servi adimplent eius praecepta et laborant ad eiusdem domi- nationem augendam.
e) caritas mundo patefacit plenam pulchritudinem fecundae Vi- tis quae, palmitibus plena, mura civitatis conscendit.
/) fraterna caritas est figura Boni Pastoris qui oves suas sub unico ovili collocat.
g) caritas fraterna nos in caelum ducit ut gaudeamus beatitudine Magnae Familiae Dei, ubi et Pater Deus et nos omnes fratres et cohae- redes Christi.
Concludo. Unde ex dictis, reverenter postulo ut in hoc capite adda- tur specialis paragraphus ubi appareat momentum caritatis fraternae in oecumenismo atque criteria fundamentalia proferantur, ut in actione Ecclesiae haec virtus partes habeat. Dixi. Gratias.
In textu scripto tradito : 1 (Io. 17, 21). 2 apud illud apostoli. 3 (Eph.
4, 15-16). 4 (13, 1 ss.). 5 scii. 6 etc. 7 (2 Cor. 13, 4 ss.). 8 deest.
16
Exc.mus P. D. FRANCISCUS HENGSBACH Episcopus Essendiensis
Venerabiles Patres et Fr atr es,
Loquor ad n. 11 « De cooperatione cum fratribus seiunctis ». Inspi- cite, quaeso, pag. 17.
Ibi sermo est de cooperatione in re sociali facienda, tam in campo nationali quam internationali. Propono duo puncta:
1. Ut explicite dicatur, hanc cooperationem appetendam esse non tantum a singulis christianis et ab associationibus Christianorum, sed etiam ab ipsis communitatibus ecclesialibus, e. g. ab una vel pluribus dioecesibus catholicis cum communitatibus parallelis protestandum. Li- ceat mihi, hic commemorare aliquod experimentum, quod factum est cooperantibus pluribus dioecesibus in Germania in territorio industriali, quod vocatur a « Ruhr ».
Agitur de actionibus quibusdam instituendis in fabricis carbonum ad hunc finem, ut condiciones humanae et sociales in ipsis fabricis per- ficiantur. In his actionibus participant, et tamquam docentes et tam- quam audientes, catholici et non-catholici, opifices et directores, clerici
88 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
et laici. Domus, in quibus cursus peraguntur, sunt vel catholicae vel protestantes.
Actio impossibilis fuisset, si conati essemus, catholicos et protestan- tes separare, qui in fabricis semper collaborant.
Evitari debent — uti patet — pericula indifferentismi et falsae communicationis in sacris, et evitari possunt. Ad hoc enim, participan- tibus peritis ex his fabricis, a catholicis et protestantibus auctoritatibus normae statutae sunt. De industria etiam non adhibemus appellationem « cooperationis interconfessionalis » sed vocem « cooperationis — det mihi veniam em. mus D. Bacci — cooperationis conconfessionalis ».
Experimentum iam experientia duodecim annorum gaudet et opti- mos fructus dedit tam in campo sociali quam oecumenico.
Haec cooperandi forma etiam prudenter suadenda est in campo internationali, nempe quod attinet cooperationem Christianorum ad hoc, ut nostrae aetatis aerumnae uti fames, analphabetismus et similia in integris nationibus et regionibus vinci possint. Omnes scimus, non solummodo Ecclesiam catholicam hisce adlaborare, sed etiam commu- nitates christianas non-catholicas. Per cooperationem organisatam inter competentia officia catholica et non-catholica efficientia huius activitatis socialis multum augeri posset, et scandalo, quod praebet divisio Chri- stianorum in mundo, opponeretur exemplum solidarietatis. Patet etiam in hoc campo praecavenda esse pericula alicuius indifferentismi.
Quae dixi de cooperatione in campo sociali, etiam applicari possunt — saltem in regionibus mixtae religionis — in campo politico. Etiam hoc experientia docet. Si enim auctoritates catholicae et non-catholicae communiter quaerunt solutiones pro difficilibus problematibus vitae re- ligiosae publicae ordinandae, et quidem antequam auctoritas civilis de- cidat, multae inconvenientiae evitantur et pax religiosa in communitate politica melius servatur.
2. Propono, ut post n. 11 addatur numerus, quo explicite provi- detur, ut principia huius decreti etiam respiciantur in revisione C.I.C. Haec principia enim oecumenismi postulant, ut in Codice diligenter examinentur e. g. omnes normae, quibus reguntur matrimonia mixta. Meo humili iudicio tota haec materia hoc in Concilio adaequate absolvi nequit. Requiruntur studia profunda et nova de aspectibus theologicis, iuridicis, socialibus et pastoralibus totius quaestionis, respectu habito diversitatis regionum in mundo. Est quaestio, quae milies milia fami- liarum dolorose afficit, et quae etiam inter maximas difficultates oecume- nismi recensenda est.
Ante talem revisionem Codicis etiam dialogus institui posset cum non-catholicis de hac quaestione. Ab hoc dialogo enim exspectandum
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
89
esset, fratres nostros seiunctos videre, iuris disciplinam catholicam non procedere ex defectu veri et sani oecumenismi, sed imprimis ex comple- xitate ipsius materiae. Dixi.
17
Exc.mus P. D. CAROLUS M. HIMMER Episcopus Tornacensis
Em.me Moderator , venerabiles Fratres , carissimi Observatores et Auditores,
Hoc cap. II omnino placet. Ordinate enim et complete prout fieri potest, in lucem ponit media praecipua quorum adunatio quam maxime favet ad unitatem christianorum promovendam. Et recte quidem inter illa praeprimis proponitur ipsa ipsiusmet Ecclesiae renovatio.
Circa hanc renovationem duo 1 animadvertere liceat: 1. quoad huius indolem exteriorem et veluti institutionalem; 2. quoad huius extensio- nem speciatim quoad eius causam, veluti 2 motivam, scii, nos episcopos.
1. Quoad indolem exteriorem et institutionalem huius renovatio- nis. Etsi ab intus, immo ab intimo corde procedere debeat haec reno- vatio, oportet prius hanc manifestari exterius et, secundo, sese proten- dere non solum ad personas individuales sed etiam ad coetus seu com- munitates, immo ad institutiones et structuras. Est tota civitas, scii. Ecclesia veluti supra montem posita quae lucere debet nova luce sancti- tatis evangelicae « omnibus qui in domo sunt », scii, omnibus inhabi- tantibus humanam societatem. Ab illis qui foris sunt Ecclesia non iudi- catur tantum secundum sanctitatem vel etiam proh dolor pravitatem quo- rumdam membrorum suorum sed etiam secundum apparentias visibiles, v. g.: monumenta ac caeremoniae cultus publici; relationes Ecclesiae 3 cum potestatibus civilibus, socialibus, oeconomicis; domus ubi habita- mus et ubi collocantur opera nostra educationis, apostolatus, etc.; bre- viter, stylus vitae Ecclesiae; 4 etiam positiones doctrinales et morales 5 Ecclesiae in re sociali et oeconomica; positiones Ecclesiae quoad proble- mata hodierna maxima, pacis et belli, etc.
Haec omnia non tangunt structuram essentialem dogmatis et iuris divini sed tantum modum agendi, haec omnia 6 non possunt secundum voluntatem Christi 7 ullo modo abscondere vultum authenticum scii, evangelicum quem Christus vult pro sua Ecclesia cum qua intimo li- gamine vitali semper coniungitur. Secundum votum Papae nostri aman- tis simi 8 Pauli VI in allocutione in initio huius sessionis, secundum vo- tum, dico, ab illo pronuntiatum ,9 utinam posset Ecclesia renovata, puri-
90
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
ficata,™ declarare, humiliter quin timeat contradictionem: « Qui videt me, videt Christum ».
2. Quoad extensionem huius renovationis et causam eius motivam scii, nos, episcopos. Quinam, quaenam personae ad hanc renovationem vitae invitantur? Fideles, sed etiam praeprimis pastores ...n; hoc dicitur in n. 4 nostri schematis ,n non exclusis, dicitur ,n his qui in ordinibus sacris constituti sunt ...14. Immo isti prae ceteris ad hanc conversionem cordis enixe invitantur. Et quidem recte. Etenim secundum Christi vo- luntatem quae 15 sacram hierarchiam Ecclesiae instituit, renovatio huius Ecclesiae non fiet vel saltem non attinget optatam amplitudinem nisi ini- tium sumat in actione atque exemplo pastorum.
Nonne, dilectissimi Fratres, sumus revera veluti in ipso corde, in ipso cardine 16 Concilii quando de hac renovatione loquimur?
Nonne Ioannes XXIII ad hoc praecise nos omnes convocavit ...17?
Atqui omnis vera renovatio incipere debet a conscientia lucida et vivida carentiarum, defectuum, omissionum. Nonne oporteret antequam fideles ad examen conscientiae et ad paenitentiam invitemus, quod prius nosmetipsi pectus nostrum sincere et humiliter percuteremus?
Accidere enim potest quod nos, etsi saltem inconscie et indirecte, partes habeamus in tepiditate, in indifferentia, immo in peccaminosa vita horum qui nomine catholico decorantur. Si nostra aetate, uti om- nibus nobis compertum est, Ecclesia indiget renovatione ,18 nonnisi iniu- ste causa huius situationis ex sola parte fidelium vel ex sola parte in- fluxus mundi externi materialistici quaerenda esset. Nec ceterum suffi- cit coram fratribus separatis culpas confiteri antecessorum nostrorum ,19 anteactae historiae sed etiam usque nunc progredientis.
Parcite mihi, dilectissimi Fratres, si quaedam exempla nunc af- ferre audeo. Et quia est hora duodecima, sub forma cuiusdam examinis conscientiae. Breviter20:
I. Quid fecimus de verbo Dei, speciatim de Evangelio et de eius praedicatione? Nonne aliquando Evangelium abstulimus e manibus fide- lium nostrorum? Nonne 21 est aliquid quasi contradictorium in hoc agendi modo: ex una parte fideles, in difficillimis circumstantiis saepe degentes, exhortari ut vitam evangelicam ducant et testimonium pro Christo reddant, dum, ex altera parte, iidem fideles relinquuntur sine cibo spirituali, i. e., sine contactu illo vitali atque immediato cum Evangelio, sive in textu suo originali, sive saltem tramite alicuius prae- dicationis cuius indoles sit satis scripturistica et christologica?...22
II. Ad cultum et ad orationem eucharisticam quod attinet, nonne humiliter fateri etiam debemus quod saltem ante influxum recentis reno- vationis liturgicae participatio populi Sacrificio Missae vel quasi nulla
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
91
evaderet vel secundum formas incompletas immo partialiter falsas fide- libus proponebatur? Dum Missa secundum mentem Christi est per ex- cellentiam centrum vitae religiosae populi Dei, fons viva gratiae et ca- ritatis,23 haec Missa devenerat pro multis, et est adhuc in pluribus locis, caeremonia inintelligibilis, aliena, longinqua a praeoccupationibus vita- libus, taedium generans, cui praesentia consentitur saepius propter ti- morem praecepti infractionis quam propter verum sensum religiosum...24
Addi etiam... multa, sed tempus deest... Unum tantum -. dicitur in nostro . schemate, ubi resumuntur omnia illa media quae renovationem Ecclesiae procurare debent-. «Doctrina et activitas Ecclesiae in re so- ciali ». Circa has res etiam nos interrogare possumus 25 : quid fecimus, quid parati sumus facere 26 ad fovendas diffusionem et applicationem Ency dicarum Mater et Magistra atque Vacem in terris?
Conclusiones secretariatui tradam. Tantummodo volo..., si parcitis mihi, vellem consentire verbis ab em.mo card. Gr acias dictis in hac sessione. Utique debemus praeoccupatos esse doctrinae socialis Eccle- siae diffundere et promovere, et hac occasione nonne posset optari quod proxima sessio, si ita placitum esset Summo Pontifici, initium sumeret in examinando schemate XV II?
Etenim.., illa pars hominum qui ad Concilium11 ...
Moderator : Exc.me Pater, denique tandem sufficit! Examen con- scientiae et aliae res sunt vere utiles, sed non ad rem pertinentes!
Orator-. Gratias!
In textu scripto tradito-. 1 quaedam. 2 et causam eius. 3 deest.
4 deest. 5 deest. 6 deest. 7 deest. 8 deest. 9 pronuntiata. 10 deest. 11 scii, nos episcopi. 12 In textu schematis (n. 4) haec fervens exhortatio ad conversionem cordis fit omnibus christifidelibus. 13 deest.
14 (n. 5). 15 qui. 16 deest. 17 ut ipsam Ecclesiae renovationem alacri
studio atque sapientibus ac firmis decretis praeparemus? 18 plurimis caren- tiis laboratur et quadam renovatione — ne timeamus verbum adhibitum ab ipso Summo Pontifice — indiget. 19 deest. 20 Parcite etiam si in hoc brevi examine conscientiae pastorum per quaestiones procedo. 21 deest. 22 Verba Christi, ut ipse declarabat, «spiritus et vita» sunt, sed ut mirabilem suam exer- ceant virtutem, debent sicut panis quotidie vel saltem frequenter manducari et assimilari. Filii Dei petierunt panem et nimis frequenter non invenerunt qui eis frangeret. Deo gratias agentes laetamur quidem de progressu quem, hisce ultimis decenniis, Spiritu Sancto inspirante et duce, motus biblici atque conamina adapta- tionis praedicationis et catecheseos in multis locis iam cognoscunt; Maxima spes inde oritur piro renovatione Ecclesiae. Insistendum tamen est ut hi motus, biblicus et catecheticus, totam Ecclesiam quamprimis pervadere possint necnon omnes dioeceses ac paroecias attingere valeant. Hic autem effectus obtineri non poterit nisi nosmetipsi, magis conscii propriae responsabilitatis in hac gravi materia,
92
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
sacerdotibus et seminaristis formationem scripturisticam, theologicam et pasto- ralem, quae ad haec attendat, diligenter procuremus. 23 actus nempe in quo hic populus praeprimis valeat exercere suum regale sacerdotium et fontem vivam gratiae et caritatis appropinquare potest. 24 Constitutio liturgica ab hoc
Concilio elaborata et nuperrime adprobanda, affert revera optimum instrumentum pro inculcando vero actuosae participationis fidelium sensu. Hoc non impedit quominus actualisatio huius constitutionis praeprimis a pastorum vigilantia pen- deat. 25 III. Addi etiam posset semper quoad cultum , tertium quoddam quaesitum: illa indigentia ordinis spiritualis in qua relinquebantur fideles propter eorum remotionem a cibo Sacrae Scripturae et a vitali participatione Sacrificii Mis- sae fuitne pluries causa vel saltem occasio gravium depravationum vel saltem defi- gurationum pietatis? Aliquando vertit, speciatim apud fideles minus cultos, in quasdam formas devotionis non ab omni superstitione immunes. Cogitate v. g. de quibusdam deviationibus et excessibus in cultu sanctorum. Quid mirandum? Etenim genuina adoratio Patris in spiritu et veritate in periculo ponitur quando non satis exsurgit ex fontibus ab ipso Christo assignatis et apertis.
IV. Sunt et alia signa ac media renovationis Ecclesiae quae optime nume- rantur in n. quarto nostri schematis nempe laicorum apostolatus, vitae religiosae novae formae, matrimonii spiritualitas, doctrina et activitas Ecclesiae in re sociali. Cui forte opportune addetur nova adaptatio vitae paroecialis. Circa omnia haec, si tempus daretur, possent fieri analogae considerationes ut etiam ibi appareat omnia haec ad actum numquam reductura iri sine vigilantia ac zelo episcopi. 26 v. g. 27 Concludo. 1. Indubium est sicut declaratur in primo capite huius schematis quod Ecclesia catholica omnem a Christo revelatam veritatem et omnia instrumenta gratiae detineat ut in ipsa affulgere valeat vultus ipsius Christi.
2. Manifestum est etiam quod his nostris temporibus eadem ipsa Ecclesia potenti Spiritu Sancto ductu impellatur ad illas varias formas veluti complemen- tarias renovationis evangelicae quae in numero quarto huius schematis opportune recoluntur. Haec renovatio in multis locis iam inchoata semper magis ac ubique ad actum est reducenda.
3. Nec tamen obliviscendum:
A) quod hae renovationes, fideles ac coetus fidelium ita profunde attingere debent ut etiam manifestentur in aspectibus exterioribus et institutionalibus ipsius Ecclesiae;
B) quod ad hos effectus ope divinae gratiae obtinendos requiritur prae- primis pastorum cura indefectibilis. Possunt autem ad eumdem finem valde con- ferre, praeter hanc Sanctam Synodum, sensus fervens et activus collegialitatis episcopalis intra ipsas conferendas regionales vel nationales atque frequentiores contactus inter conferendas nationum, in quibus experientia et etiam dynamismus apostolicus mutuo communicantur.
4. Liceat ibi humiliter aliquod votum proponere circa futuros Concilii la- bores.
Quia secundum dicta in n. 4 huius schematis « doctrina et activitas Eccle- siae in re sociali » annumerantur inter signa Ecclesiae renovationis saltem sensu lato intellectae, cur hac occasione non posset optari quod proxima sessio, si ita placitum esset Summo Pontifici, initium sumeret in examinando schemate XVII.
Etenim illa pars hominum qui ad Concilium animum attendunt expectant quod nostra Synodus ad magna problemata mundi hodierni quam primum accedat.
CONGREGATIO GENERALIS LXXV
93
Ceterum labores conciliares adhuc postea peragendi circa ipsam renovationis in- ternam Ecclesiae, efficaciores erunt si ducuntur non ab abstracto et a priori sed sub lumine conditionum concretarum temporis hodierni.
Oportet Concilium renovationis (aggiornamento) habeat fenestras super mun- dum externum quam latissime apertas.
Nunc ad quasdam emendationes conformes his votis venio:
Pag. 15, lin. 6. Ad minus deleatur vox « interior ».
Pag. 15, lin. 7. Quaeratur formula in qua renovatio Ecclesiae etiam in quantum exterius apparens et institutiones ecclesiasticas attingens, clarius defi- niatur.
Pag. 15, lin. 12. « Spiritualis fidelium renovatio » mutetur in « Spiritualis renovatio pastorum et fidelium » vel melius: « fidelium et praeprimis pastorum ».
Pag. 15, lin. 32. Addatur: Meminerint ergo pastores et praeprimis episcopi ipsos rationem esse reddituros huius renovationis Ecclesiae.
Moderator : Proxima congregatio erit crastina die, hora nona.
Em. mus P. D. Eugenius card. Tis serant: Reponatur Sacrosanc- tum Evangelium.
ANIMADVERSIONES SCRIPTO EXHIBITAE
QUOAD CAP. I SCHEMATIS DE OECUMENISMO
ANIMADVERSIONES SCRIPTO EXHIBITAE
QUOAD CAP. I SCHEMATIS DE OECUMENISMO *
1
Em.mus P. D. MICHAEL card. BROWNE
1. In pag. 8, lin. 20, dicerem « Fratres autem qui in Christo quidem uti oportet credunt... ».
2. In eadem pag. 8, linn. 33-34 dicerem: « Iis enim Spiritus Christi, ut pie credere possumus, uti non renuit... ».
3. In pag. 9, linn. 32-33, omitterem verba « et in theologicis veritatis elucubrationibus ».
4. In pag. 10, lin. 29 dicerem « Deinde, salva cura fidei tuendae, una cum illis... ».
5. In eadem pag. 10, linn. 38-39 dicerem: « ... commendat ut prudenter promoveatur et ab ipsis dirigatur ».
2
Em.mus P. D. RADULFUS card. SILVA HENRIQUEZ Archiepiscopus S. Iacobi in Chile
Ad num. 1. Pag. 7, lin. 10: Post « in aeternum » addatur « et Ecclesiae est unitatis principium ». Ratio : ad clarius indicandum momentum Spiritus Sancti pro unitate Ecclesiae.
Pag. 8, linn. 1 s.: Pro his duabus lineis scribatur « Christus Iesus, per apostolorum eorumque successorum munus pascendi, Spiritu Sancto ope- rante... ». Ratio: ut magis biblice loquatur.
Ad num. 2. Pag. 8, lin. 14: Loco « schismata » dicatur « dissensiones ». Ratio: ut vitetur durities sermonis.
Pag. 8, lin. 15: Loco « Ampliores natae sunt dissensiones » dicatur « graves quoque natae sunt scissurae ». Ratio: Stylus, et ad vitandum iudi- cium de magnitudine differentiarum.
Pag. 8, lin. 23: Loco « constituitur » dicatur « aedificatur ». Ratio: ut exactius exprimatur iudicium.
Pag. 8, linn. 23 s.: Post « exstare possunt » addatur: « et maximi qui- dem momenti ». Ratio: oportet suum tribuere momentum istis bonis.
Pag. 8, lin. 24: Post « ... eius saepta » addatur « quae Christus per Spi- ritum Sanctum operatur ». Ratio: ad indicandum fontem istorum bonorum qui implicat vivam relationem ad unitatem.
* Huiusmodi textus lecti non sunt quia Patres vel, scripto exhibito, loqui non petierunt, vel iuri loquendi renuntiaverunt, vel disceptatio clausa est.
98
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
Pag. 8, lin. 25: Post « fides, spes et caritas » sequentia hoc modo mu- tentur: « et nonnulla alia elementa quibus Ecclesiae unitas etiam visibiliter manifestatur ». Ratio: ne nimis urgeatur distinctio inter visibilia et invi- sibilia.
Pag. 9, lin. 1: Pro «in sola» scribatur «Per solam enim catholicam Christi Ecclesiam... ». Ratio: ut magis appareat vis dynamica instrumentali- tatis Ecclesiae ad salutem.
Ad num. 3. Pag. 9, lin. 17: Pro «filios Ecclesiae» scribatur «Fideles catholicos... ». Ratio: sic verior redditur affirmatio nec contradicitur ad affir- mationem factam in pag. 8, lin. 21.
Pag. 9, lin. 23: Pro «possideat» dicatur «acceperit». Ratio: magis conformis cum doctrina gratiae secundum quam supernaturalia a Deo prove- niunt et a creaturis accipiuntur.
Pag. 9, lin. 24: Post verba « membra eius » sic corrigatur phrasis: « Non omni qua par est plenitudine de ipsis vivunt, ita ut... ». Ratio: de- fectus enim fervoris non est carentia vel indigentia unica in receptione sacramentorum et veritatis revelatae. Utendum est verbo generaliori; « vi- vere » videtur magis aptum quam verbum « uti ».
Pag. 9, lin. 36: Omittatur « possidebunt et ». Ratio: sic affirmatio vide- tur verior.
Pag. 9, lin. 40: Pro « vestigia » dicatur « divitias ». Ratio: affirmatio sic redditur magis biblica ac magis recta et insuper evitantur interpreta- tiones peiorativae vocabuli « vestigium ».
Pag. 9, lin. 27: Phrasis «quantum ad unumquemque eorum attinet» substituatur cum ista alia phrasi « secundum gratiam unicuique datam ». Ratio: sic stylus redditur magis biblicus et melius elucet aspectus Eccle- sialis.
Pag. 10, lin. 10: Omittatur « aliquantum ». Ratio: ne iudicetur de ma- gnitudine obscurationis. Loco « regni divini » scribatur « Regni Dei », quod est magis biblicum.
Pag. 10, lin. 14: Substituatur « ab ecclesiastica communione » cum ista alia phrasi « a plena communione ecclesiastica seiuncti ». Ratio: sic sensus accuratius exprimitur.
Pag. 10, lin. 17: Loco « admiratio » ponatur « scandalum ». Ratio patet.
Pag. 10, lin. 30: Post « aestimare » addatur « diligere ». Sic phrasis videtur magis oecumenica.
3
Em.mus P. D. FRANCISCUS card. SPELLMAN Archiepiscopus Neo-Eboracensis
Oecumenismus est motus et actio ordinata ad illam unitatem christianam fovendam, quam Iesus Christus ante Passionem suam a caelesti Patre flagran- tibus postulavit precibus. Hoc schema ergo incipit ab unitate unius Ecclesiae Christi definienda. Christus Dominus nempe suam Ecclesiam aedificavit su-
ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - CAP. I DE OECUMENISMO
99
per fundamentum apostolorum et prophetarum atque universale mandatum docendi, sanctificandi et regendi concredidit collegio apostolorum, inter quos B. Petrum elegit ut fratrum suorum collegio praeesset atque universum gregem in perfecta unitate pasceret. Haec unitas consistit in confessione unius fidei, in divini cultus communi participatione celebrationeque, necnon in regiminis fraterna concordia. Quae triplex unitas est Ecclesiae omnino essentialis, eiusque supremum exemplar et principium est unitas Patris et Filii in Sancto Spiritu.
Haec quidem est basis oecumenismi sensu catholico, ideoque propono ut titulus totius schematis sit « de Oecumenismo catholico », quo probe distinguatur ab oecumenismo sensu diverso ab acatholicis concepto.
In una et unica Christi Ecclesia saeculis praeteritis exorta sunt schismata et communitates haud exiguae ab Ecclesia catholica seiunctae. Quamvis communitates separatae quaedam elementa verae Christi Ecclesiae serva- rent, earum separatione factum est ut obscuraretur splendor vultus Christi in sua Ecclesia, et ut regni divini incrementum funeste retardaretur. Immo et pro ipsa Ecclesia difficilius sit plenitudinem catholicitatis exprimere.
Conatus quidem iam facti ad consequendam reunionem communitatum ab Ecclesia separatarum incassum evenerunt, hodie autem tum in Ecclesia catholica tum in ecclesiis separatis preces funduntur et incepta ineuntur ut e medio tollantur obstacula unitatem Christianorum impedientia, et ut magis magisque foveatur mutua aestimatio et comprehensio.
Qua de causa Sacra Synodus gaudet hunc cultum oecumenismi in dies augeri, eumque episcopis ubique terrarum commendat, ut sollerter promo- veatur et prudenter ab ipsis dirigatur.
Cap. I huius schematis placet.
4
Exc.mus P. D. MICHAEL ARATTUKULAM Episcopus Alleppeyensis
Cum vox Oecumenismus diversimode intelligi aut interpretari possit, omnino necessarium mihi videtur ut ante omnia definiatur Oecumenismus catholicus. Sane, sub n. 3 cap. I dicitur oecumenismum prout in schemate nostro exhibetur esse motum et ordinatam actionem (Ecclesiae catholicae) ad illam christianam unitatem fovendam quam Iesus Christus a caelesti Patre flagrantibus postulavit precibus. His verbis vere describitur finis quem Ecclesia catholica habere potest et habet in suo Oecumenismo et hunc finem proposuit Ss. Dominus Ioannes Papa XXIII ab hoc Concilio Vaticano II prosequendum.
Christus vero in oratione sacerdotali oravit pro unitate eorum qui in eum crediderant vel credituri erant. Ipse Dominus in principio orationis dixit se non pro aliis in illa oratione orare: « Non pro mundo rogo, sed pro his quos dedisti mihi » (Io. 17, 9).
100
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Unitas haec habenda est in caritate fraterna ad imitationem ipsius Do- mini caritatis erga homines. Sed antequam haec unitas in caritate haberi possit, prout Iesus eam vult, debet primum existere fides. Iesus enim orat pro speciali et visibili unitate eorum qui usque ad finem mundi in eum credituri erant: « Non pro eis autem rogo tantum (i. e. pro discipulis tunc in eum credentibus) sed et pro eis, qui credituri sunt per verbum eorum in me » (Io. 17, 20). Ergo unitas fidei primum requiritur, ut unitas per- fecta et supernaturalis in caritate habeatur inter discipulos Christi. Inte- gritas fidei in Christum, per verbum apostolorum , sive scripto sive oretenus traditae, servanda est ut eius discipuli in pleno sensu simus atque ut oratio eius, pro unitate discipulorum suorum in perfecta caritate, nobis proficiat. Ad restituendam, ergo, unitatem christianorum, primum restauranda est unitas fidei. Nulla unitas, prout Dominus Iesus eam vult, haberi potest nisi primum restituatur integritas fidei.
Hoc faciendum est non ut hominibus placeamus, sed Deo et Salvatori nostro Iesu Christo; et Dei et Domini nostri infinito amori erga nos debito modo respondeamus. Omnia enim quae Iesus apostolis suis et per eos nobis revelavit nihil aliud est nisi de amore Dei erga nos et de oeconomia salutis humanae, quam Deus ex amore hominum adhibet erga nos. Ex amore Deus Pater misit Filium suum unigenitum ut genus humanum sanguine suo ex peccatis redimeret. Ex amore Filius, natura nostra assumpta, seipsum in ara Crucis immolavit victimam pro reconciliatione hominum cum Deo. Ex amore ipse Filius Ecclesiam suam condidit eique ipsum suum sacrificium modo incruento in perpetuum Deo ab ea offerendum commisit, ut esset sa- crificii Crucis perpetua commemoratio atque perfecta repraesentatio. Ex amore, Filius Dei, visibilem Ecclesiam suam visibili capite sui vices gerente munivit, qui eam in unitate fidei sub ductu Spiritus Sui visibiliter (ut omni societati hominum convenit) regeret. Ex amore dedit Ecclesiae suae Sacra- menta sua per quae, Ipse in animis hominum praesens, easdem in vita gratiae et in caritate erga Deum et homines vivificaret et amorem ipsius Patris erga homines mundo manifestaret: « Ego in eis et tu in me: ut sint consummati in unum: et cognoscat mundus quia tu me misisti, et dilexisti eos, sicut et me dilexisti » (Io. 17, 23). Itaque, verba quae Filius a Patre recepit hominibus tradendum, seu bonus nuntius fidei christianae nihil aliud est nisi nuntius amoris Dei erga homines. Mirabile systema veri- tatum fidei christianae ab apostolis ex ore Filii Dei, Redemptoris nostri acceptum et ab eisdem Ecclesiae scripto vel oretenus traditum ab eademque Ecclesia infallibili magisterio Petri et successorum suorum clarius in dies intellectum atque declaratum, nihil aliud nobis exhibet quam Patris et Filii in Spiritu Sancto amorosam dispensationem pro salute humani generis, nisi — ut pressius dicam — amoris Dei erga unumquemque nostrum.
Venerabiles Patres, nihil aliud potest Ecclesia catholica ut finem oecu- menismi sui sibimet proponere nisi ut fratres nostri separati ad integritatem fidei christianae a Petro et successoribus suis edoctae redeant. Hanc fidem
ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - CAP. I DE OECUMENISMO
101
integre siquidem ab omnibus christifidelibus accipi vult ipse Spiritus Sanctus, qui supremum Ecclesiae magisterium in infallibilitate Fidei servat, nos per- peram agimus si finem oecumenismi nostri aperte non declaramus, aut si eundem finem silentio praeterimus vel circumlocutione obscuramus.
Unitatem christianorum, quam quaerimus non est quaedam unitas mere naturalis et externa, sive civilis sive socialis, sed est unitas essentialiter su- pernaturalis et interna Corporis Christi mystici, quae non in regulis urbani- tatis, sive civilis sive socialis, sed in veritate fidei fundatur et in caritate supernaturali crescit et confirmatur. Ad hanc unitatem fratres omnes in omni caritate invitare et allicere officium nostrum est; hunc finem nostrum urbanitatis specie celare scelus est. Ipsi fratres nostri separati, qui nostrum hoc sincerum ac caritate plenum secuti invitamentum, ad integritatem fidei catholicae investigandam primum, atque dein amplectendam, animum mo- vent, non humano cuidam victori se subiicere censeant, sed se veritati fidei immo ipsi Christo Redemptori, fidei christianae auctori, adhaerentes, victores prodire, ex bello sibimetipsis indicto pro possessione veritatis.
Unde haec circa cap. I de Oecumenismo proponendum censeo:
1. N. 1 cap. I retineatur quidem, sed ut prooemium totius schematis, cum his tamen mutationbius :
a) In pag. 7, lin. 29, post verbum « unitate » et ante verbum « pa-
scendo » inserantur verba « fidei, sacramentorum et regiminis », ita ut nova lectio sit: « in perfecta unitate fidei, sacramentorum et regiminis pa-
scendo etc. ».
b) In pag. 8, lin. 6, loco verborum « fraterna concordia » substi- tuatur verbum « unitate », ita ut nova lectio sit: « necnon in regiminis unitate etc. ». Hic est enim sensus totius fontis citati, nempe: Encyclicae Leonis XIII: Satis Cognitum.
2. In primo numero capitis primi ponatur definitio Oecumenismi catho- lici, quae sic posse enunciari humiliter censeo: « Oecumenismus catholicus est ordinata actio Ecclesiae catholicae ad illam in veritate et caritate uni- tatem christianorum fovendam, quam Iesus Christus a caelesti Patre flagran- tibus postulavit precibus ». Et haec definitio explicetur in sensu supra a me exposito.
3. In pag. 9 deleantur linn. 28, 29 et 30.
Ratio est: quia Ecclesia Christi erit sine macula et ruga solummodo in ultimo stadio redemptionis humani generis, quando nuptiae aeternae inter Christum et Ecclesiam suam in caelo celebrabuntur. Tunc solum Ecclesia revera erit etiam gloriosa, et splendorem vultus Christi plene in se exhibebit. In praesenti saeculo Ecclesia semper constabit non solum iustis sed etiam peccatoribus pro quorum peccatis etiam humilitatem et mortificationem Iesu in corpore suo portat. Ecclesia constans peccatoribus in praesenti saeculo, non potest simul esse sine macula et ruga, et Ecclesia passioni Christi participans quomodo potest simul esse gloriosa?
Ergo, loco verborum quae in praedictis lineis continentur substituantur
102
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
haec verba: « ut vita eorum fidem suam manifestet atque argumentum con- stituat veritatis eius », ita ut lectio nova sit: « Quapropter, catholici omnes ad perfectionem christianam tendere debent atque eniti, quantum ad unum- quemque eorum attinet, ut vita eorum fidem suam manifestet atque argu- mentum constituat veritatis eius ».
5
Exc.mus P. D. IOSEPH ATTIPETTY Archiepiscopus V er apolit anus
N. 1 : Cum hic numerus agat de mysterio unitatis et unicitatis Eccle- siae, videtur valde opportunum plena in luce ponere totum momentum pri- matus petrini et romani pro unitate Ecclesiae. Iuxta enim Cone. Vatica- num I, ipse Christus primatum iuridicum in Petro et eius successoribus eo constituit ut « episcopatus ipse unus et indivisus esset, et per cohaerentes sibi invicem sacerdotes credentium multitudo universa in fidei et commu- nionis unitate conservaretur ». Hinc primatus est « perpetuum utriusque unitatis principium ac visibile fundamentum » (D. 1821). Iamvero haec functio non videtur sufficienter indicari in schemate proposito; immo ex- pressio in pag. 8, lin. 6: «in regiminis fraterna concordia » posset male in- telligi, sc. de primatu honoris tantum, et ita « neutralizare » id quod dicitur in pagina praecedenti linn. 25-29 de primatu Petri.
Ad n. 3: Maxime optandum est ut fratres separati redeant ad domum quam sui antecessores reliquerunt. Omnes catholici hoc desiderant et deside- rare debent. Non video tamen cur ad hoc necesse sit dicere fidelibus ipsos nunc non possidere « veri nominis catholicitatem », « plenitudinem catholi- citatis » (pag. 9, lin. 35; pag. 10, lin. 15). Scimus enim Christum promi- sisse suam assistendam Ecclesiae suae; ex hoc sequitur eam semper fuisse et futuram esse catholicam pleno sensu. Utique, reditus fratrum separatorum hanc catholicitatem materialiter pleniorem faciet. Sed, de facto vita spiri- tualis eorum, qui in vera Ecclesia Christi sunt, etiam sine hoc reditu plene catholica est. Optemus et adlaboremus ut fratres ad domum suam redeant ut possint frui omnibus divitiis Christi; nullatenus tamen impressionem de- mus Ecclesiam Christi non esse plene catholicam ob eorum absentiam.
6
Exc mus P. D. MARINUS BERGONZINI Episcopus Volaterranus
Quae in hoc capite habentur optima sunt quoad substantiam, ideoque omnino retinenda. At dicendi modus non semper clarus et perspicuus evadit, quapropter nonnullae emendationes propono ut ea quae perfectibilia mihi visa sunt, perfectiora reddantur.
Caput totum videtur quadam obscuritate laborare, et haec obscuritas provenit ex rerum et idearum congerie non bene digesta. Quae de toto
ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - CAP. I DE OECUMENISMO
103
capite dicuntur, praesertim valent de prima paragrapho, in qua Ecclesiae unitas declaratur. Qua de re suadere velim ut re visores schematis maiorem brevitatem inquirant et latinitatem magis expolitam exhibeant.
Ad particulares animadversiones descendens, en emendationes quas pro- pono ad textum clariorem reddendum.
1. Verba S. Pauli, ex epistola ad Romanos allata, quae inde a lin. 11 pag. 7 recitantur, expungenda sunt. Ratio est quia illa verba ad rem non pertinent: respiciunt enim vitam gratiae multo magis quam Ecclesiae uni- tatem, et ideo magis involvunt ideas quam declarent.
2. Ad linn. 30-31 eiusdem folii 7, ubi sermo inducitur de beati Petri Primatu, expungenda sunt verba « semper manente », ita ut brevius et clarius legatur: « Ipso summo angulari lapide Christo lesu ».
3. Item: non est perspicua locutio quae invenitur in linn. 24-25 pag. 8, ad explicanda elementa illa constitutiva Ecclesiae Christi, quae etiam apud fratres separatos inveniri possunt. Enumerare enim illa elementa secundum ordinem textus, scilicet: « vita gratiae, aliaque interiora Spiritus Sancti dona, fides, spes, caritas », idem est ac confusionem inducere inter dona spiritus et virtutes. Melius ergo videtur dicere: « vita gratiae, virtutes (super- naturales scii, et naturales infusae), et Spiritus Sancti dona ».
Ordo in hac emendatione propositus cum theologiae catholicae loquendi modo melius consonat.
4. Ad lin. 37, pag. 9, corrigenda sunt verba: «... et ad hanc Ecclesiam catholicam domum omnibus aditus patefiet ». Ratio est quia verbum « adi- tus », quod est subiectum grammaticale propositionis, non concordat, immo pugnat, cum anteriore subiecto, quod erat: « ipsi », idest catholici et ita fit ut sensus sermonis obscurior atque inelegantior evadat.
5. De usu Sacrae Scripturae in hoc capite.
Ad lin. 23, pag. 7, leguntur verba S. Pauli Eph. 2, 20, iuxta quae Ec- clesia fundata perhibetur « super fundamentum apostolorum et prophe- tarum ». Sed haec eadem verba in suspicionem iam venerunt cum Patres Concilii schema de Ecclesia pertractarent, quia eorum interpretatio adhuc controvertitur: etenim non pauci exegetae aestimant eorum verborum ap- plicationem hic fieri posse more tantum oratorio, minime vero biblico. Sed, quoniam in textu conciliari Sacrae Scripturae verba in genuino sensu biblico proferenda sunt, totam illam propositionem censeo esse expungendam.
7
Exc.mus P. D. VINCENTIUS BRIZGYS Episcopus tit. Bosanensis, aux. Kaunensis
Parcite mihi, si dicenda a me alicui vestrorum extra horum mea verba sonabunt. Sum enim solus, quia ceteri episcopi meae patriae et vicinarum regionum omnes sunt libertate privati, nec habent possibilitatem esse nobiscum.
104
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
In capite de Oecumenismi catholici principiis, in paragrapho de Oecu- menismo omnia dicuntur talibus verbis et tali modo ut aliquis ignarus fac- torum non tantum temporis praeteriti, sed etiam praesentis existimare pos- sit nos tempora admodum pacifica vivere, ut parum iam distat genus hu- manum a plena omnium Christianorum unitate, nunc iam viventium et orantium in pace. Disceptantiae, si aliquae adhuc supersunt, « splendorem vultus Christi in Ecclesia aliquantum obscurant » (pag. 10, linn. 9-10). Et tamen reminiscamur sortis catholicorum nostris temporibus — hoc saec. xx — in Portugalia, catholicorum et ceterorum christianorum in Rus- sia et regionibus ab ea subiugatis ab anno 1918 usque ad praesens, Mexi- cam, Hispaniam, Italiam anno 1931, hodiernas nationes sub iugo atheo- rum in regionibus catholicis vel saltem christianis: a Lituania, Letonia usque ad Rumeniam et Bulgariam. Sic nostro saeculo ab anno 1910 usque ad praesens tempus christiani et praesertim catholici non singuli hic vel illic, sed sicuti ovium greges mactantur decenis millium, trucidantur, virgines Deo consecratae aggrediuntur et humiliantur modis inauditis nec apud pa- ganos antiquos. In toto autem mundo, catholicis non exceptis, altum oppor- tunisticum silentium regnat. Et nos dicimus splendorem vultus Christi in Ec- clesia aliquantum obscurari. Haec omnia accidunt eo, quod christiani divisi sunt ita ut quando una Ecclesia christianorum opprimitur, a ceteris hoc sumitur pro servitio praestito Deo, quod catholici inertes sunt et quasi in- conscii Corporis Mystici Christi unitatis. Nostris diebus haec omnia eve- nerunt cum catholicis, ceteris christianis, cum iudaeis non in regionibus paganorum cum parva minoritate christianorum, sed in regionibus in qui- bus christiani constituunt quasi totalitatem populi. In his regionibus chri- stiani et iudaei trucidantur a parva minoritate inspirata, directa et variis modis suffulta a potestatibus inimicis Dei et christianitatis, quae universa- liter unitae sunt. Et hic video non modo communismum atheum, sed etiam associationes — massonicas et ceteras — sine quarum adiutorio etiam com- munismus in nulla regione posset in potestate subsistere.
Utique, pro nostris fratribus, qui persecutionem patiuntur omnes ora- mus. Existimo tamen non esse satis orare pro fratris felici morte, qui in nostris oculis a malefactore invaditur.
In Capitibus III et IV verbum fraternum facimus ad omnes fratres separatos et non christianos, maxime ad iudaeos. In toto schemate tamen de millibus millium catholicorum et ceterorum christianorum, qui pro fide et vita christiana hodie persequuntur, nec unum verbum. Et quid de iis ex christianis et iudaeis, qui nomini Dei impudentissime maledicunt, iuven- tutem a fide et religione avertere conantur non persuasionibus tantum sed nefastissimis legibus, qui adultos credentes cives non computant inter cives pleni iuris etc.? Lucidis promissionibus persuasi, ex quibus nihil boni evenit, in principio huius Sacrosancti Concilii non sumus ausi eorum nomen pro- ferre in nostro verbo salutis toto orbi. Me vere latet, si quid boni hoc si- lentio obtinuimus, e contra me patet multis fidelibus oppressis silentium hoc
ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - CAP. I DE OECUMENISMO
105
magnum dolorem causasse. Ex hoc iam ipsi dicunt nos partem Ecclesiae si- lentis facere.
Verum est historice, quod dicitur de nostris vinculis cum Synagoga. Id tamen, quae in cap. IV, pag. 4 ultimis lineis dicitur, mihi videtur esse insufficiens. Hic nos quasi veniam petimus a iudaeis pro persecutionibus sive olim, sive nostris temporibus perpetratis. Certe, iniuriae et persecu- tiones tam iudaeorum quam christianorum deplorandae et damnandae sunt, sed essetne opportunum mundo declarare has persecutiones, praesertim no- stris temporibus perpetratas esse ab hominibus dechristianizatis, in quo opere, mediantibus associationibus massonicis et marxistis iudaei non par- vam partem habent. Rebus sic stantibus nostra verba deplorationis et dam- nationis parum facient. Dechristianizatus homo tandem aliquando vindicta ardens insurgit contra eos, qui eum fide privarunt et moribus depravarunt. De modo inhumano agendi responsabilitatem semper assumere tenentur illi, qui ex homine filio Dei animal efficiunt. Mihi videtur examinationis dignum esse propositum omnes — tam christianos quam iudaeos — monere, ut abstineantur ab omni participatione in quacumque atheistica et antichristiana activitate. Activitates istius generis omnes sunt inimicae hominis ut talis — et christiani et iudaei et ceterorum.
Et tandem pauca verba ad cap. II, n. 7: De oratione unanimi. Ex illis, quae veniunt in Iure Canonico nomine communicationis in divinis, in sche- mate unitas cum acatholicis non permittitur solummodo in celebratione mysteriorum sacrae Eucharistiae. Quid vero de ceteris functionibus litur- gicis, exercitiis pietatis? Estne sufficiens limes in schemate positum?
Nihil definiti audeo de hac re proponere, scio tamen in vita esse aliquid aliter, quam in studio ianuis clausis. Omnes, qui volunt mundum refor- mare, semper debent memini esse etiam periculum a mundo deformari. Velim, ut in hac divina missione — omnes fratres efficere unum — ne omittantur necessariae cautelae pro illis, qui pleni bona voluntate nondum aetate provecta nec valde probatis virtutibus praediti sunt, ne incitamenta ad illimitatam communionem cum aliter credentibus careat debitis limitibus.
8
Exc.mus p. d. ioseph floribertus cornelis
Archiepisco pus Elisabethapolitanus
Nomine plurimorum episcoporum ex Congo loquar.
In cap. I huius schematis, in luce ponitur (pag. 9, linn. 31-35) manife- statio catholicitatis Ecclesiae ut communionis: in necessariis unitas, in le- gitime diversis libertas, in omnibus caritas. Et hoc nobis valde placet.
Principium authenticae catholicitatis, siquidem maximi momenti quoad aspectum oecumenicum (etenim iterum affirmatur pag. 22, linn. 15-21), non minoris momenti est quoad futura Ecclesiae in Africa. Successus missionis sic successui oecumenismi in non paucis alligatur.
106
ACTA CONC. VATICANI II
PERIODUS II
Etsi voce oecumenismi, ut in hoc capite littera sonat, significetur « mo- tus et ordinata actio ad unitatem christianorum fovendam », in praxi tamen vox oecumenismi saepe intelligitur ut respiciens tantum adunitionem chri- stianorum separatorum. Attamen duae considerationes addendae sunt.
1. Actio oecumenica oportet fundetur in sensu catholicitatis seu univer- salitatis Ecclesiae, in omnibus materiis.
Ecclesia non est nisi una, sed unitas Ecclesiae non est nisi unitas catho- lica seu oecumenica, id est unitas in diversitate omnium nationum et hu- manitatum.
Semper tamen adest tentatio unitatem ad uniformitatem reducendi: uni- formitatem, dico, eiusdem organisationis, eiusdem expressionis, eiusdem theo- logiae. Atqui unitas catholica seu oecumenica est illa quae sub diversitate ingeniorum, culturarum, humanitatum sese exprimit. Si uniformitas omnia regit et diversitates legitimas evellit, non amplius manifestatur oecumenici- tas. E contra, nonne diversitas orientalium rituum quam tam feliciter prae oculis in hoc Concilio habemus omnes, testimonium praestantissimum per- hibet de multiplicibus divitiis catholici cultus quando legitimae traditiones diversae servantur?
2. Etiam si in sensu stricto sumitur, oecumenismus non tantum quasi ad praeterita versus respicit adunitionem christianorum iam separatorum, sed implicat illam virtutem vigilantiae quae contra omnes vires et fermenta dis- cordiae in ipsa Ecclesia semper et acriter pugnat. Et sic sensus oecumenismi nunquam in Ecclesia deficere licet, etiamsi — quod Deus nobis largiatur! — Ecclesia perfecte una evaserit.
In his temporibus autem, permultae humanitates diversae, mirabili modo evolvuntur et iura suae dignitatis legitime vindicant. Tempus advenit ubi non iam viget quasi simplex transitus bonorum spiritualium ab occidente usque ad extremum Asiae vel Africae, sed iam valet inter Ecclesias antiquas et novellas mutua communicatio bonorum et communio divitiarum spiri- tualium. Et antiquae Ecclesiae a novellis discere debent sicut et novellae ab antiquioribus. Haec est quoque vera catholicitas seu oecumenicitas quae Ecclesiae decet.
Sed nondum mentes et mores nostras plene penetravit. Oportet ergo mutetur in melius habitudo nostra ita ut diversitas ecclesiarum novellarum appareat nobis non ut scandalum tolerandum, sed ut vere signum divitia- rum Christi.
Et haec consideratio maximi momenti est quoad iuniores ecclesias Afri- cae. Populi Africae nigrae — qui exstant pars notabilis tertii mundi — cum magna spe ad Concilium aspiciunt et sese interrogant: Numquid Ecclesia, africana fiet inter africanos, sicut latina est inter latinos et orientalis inter orientales?
Ecclesia, si nunc non est capax agnoscendi , servandi et assumendi in sua oecumenicitate proprium ingenium populorum Africae, recte periculum adit eiusdem dolorosae lacerationis quam olim in oriente et in occidente passa
ANIMADVERSIONES SCRIPTAE - CAP. I DE OECUMENISMO
107
est. Patres Conciliares, illam spem iuniorum communitatum Africae chri- stianae decipere non possumus!
Per modum conclusionis, humiliter proponimus:
1. ut in hoc schemate, Concilium principia oecumenica statuat de (ut dicitur in lingua gallica) « la rencontre de PEglise et des diverses civi- lisations »;
2. ut omnibus ecclesiis novellis in Africa et alibi, quae in firma spe et expectatione stant, Concilium Vaticanum II praebeat, sine mora, non verba et voces sed actus verae communionis catholicae.
9
Exc.mus P. D. PAULUS DALMAIS Archiepiscopus Arcis Lamy
a) De expressione « fratres separati ». Schema utitur passim verbis « fratres separati » praesertim in hoc capitulo, pp. 8 et 9, ad designandos omnes christianos a nobis de facto seiunctos. Quando tractatur de omnibus christianis a nobis seiunctis in genere et non in specie, difficile est alia verba invenire. Aliqui patres censuerunt melius esse dicendum « fratres a nobis separati ». Sed haec verba, sub respectu euphoniae, non tam bene sonant in textu, etiamsi peropportune monstrant nostrum schema non prae- iudicare velle de historica responsabilitate in divisionibus et schismatibus. Puto nos servare posse verba « fratres separati », ea conditione ut haec verba adhibeamus cum aliqua explanatione seu declaratione intentionis. Nihil pro- hibet quin pag. 8, sub n. 2, post verba « Ecclesiae catholicae seiunctae » (lin. 16), quaedam declaratio addatur super vocabulo « separati » intellecto in sensu mutuae divisionis inter omnes christianos: fratres christiani sunt a nobis separati et nos ab ipsis. Exemplum talis declarationis postea tradam Concilii Secretariatui.
b) Animadversiones super par. secunda. Pag. 8, linn. 22-23. Dicitur: « ex elementis seu bonis quibus ipsa Ecclesia constituitur ... quaedam ex- stare possunt extra visibilia eius saepta ». Cum hic sermo fit generatim de omnibus Ecclesiis et communitatibus, quorum habitudines ad Ecclesiam Christi non eodem pondere perpendere possumus, vocabulum « quaedam » mihi videtur insufficiens. Etenim multa plus quam « quaedam » ex his ele- mentis seu bonis exstare possunt apud fratres nostros separatos: v. g. prae- ter fidem, spem et caritatem et alia dona spiritualia, vitam sacramentalem per baptismum et Eucharistiam, sacerdotium et episcopatum. Haec non sunt aliqua tantum sed multa et essentialia. Ideoque textum sic emendari velim ad lin. 22: « ex elementis seu bonis quibus simul sumptis ipsa Ec- clesia constituitur et vivificatur, multa exstare possunt ... etc. ».
Pag. 8, linn. 37-38, dicitur: « Communitates et Ecclesiae eorum, illa unitate non f ruuntur quam Iesus Christus iis omnibus dilargiri voluit ».
108
ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS II
Censeo hanc sententiam claritate deficere, cum de qua unitate agatur per- spicue non demonstret. Optarem ut notae verae et perfectae unitatis, in- ternae et externae, melius exponantur. Defectus unitatis provenire, certo potest a defectu communionis visibilis cum Petro eiusque successoribus, quae communio est simul signum et conditio necessaria perfectae unitatis. Sed altius est investiganda ratio ultima unitatis quam non omnino reiece- runt fratres christiani a nobis separati. Res significata ab ipso signo com- munionis visibilis cum Petro nihil aliud est quam communio oboedientiae et gratiae cum Christo, et insuper fraterna et mutua communio Christiano- rum inter se ipsos. Haec communio gratiae per Spiritum Sanctum efficitur et ad fundamentum unitatis nos revocat. Cum videmus etiam fratres no- stros separatos, v. g. orthodoxos, sibi vindicare unitatem, de unitate trac- tare debemus cum omni qua par est claritate et praecisione, distinguendo simul et iungendo in conceptu unitatis perfectae signum et rem (cf. Declaratio S. B. patr. Athenagoras in colloquio panorthodoxo Rhodiensi sept. 1963). Insuper meminisse iuvet proh dolor multos inter catholicos ea unitate defi- cere (per peccatum) quae christianos cum Christo et inter se ipsos con- iungit. Meminisse etiam iuvet responsabilitatem lamentabilis divisionis quae, decurrente tempore inter christianos orta est, non reiiciendam esse tantum- modo in partem fratrum nostrorum separatorum. Ecclesia catholica culpas suas profiteri debet, ut insinuavit S. Pater Paulus VI in sua oratione inau- gurali 29 sept. 1963. Censeo praesens schema locum faciendum esse solemni declarationi contritionis pro parte quam catholici habuerunt in peccato schismatis.
Pag. 9, lin. 40 sub n. 3, dicitur: « Vestigia Christi et dona Spiritus Sancti in vita aliorum agnoscere aequum et salutare est ». Haec mihi vi- dentur minus recte dici. Plene assentio sententiae eorum qui proponunt vocabulum « praesentia Christi » loco « vestigia Christi ». Etenim voca- bulum « vestigia » male sonat auribus modernis. In lingua gallica, verbum « vestiges » significat monumenta quae supersunt ex tempore peracto et mortuo, non connotat realitatem vivam. Timeo ne fiat aliqua confusio in usu huius vocabuli cum fratres separati in commercio cum lingua latina non tam facile versantur. Quae agnoscere possumus apud multos fratres christianos separatos non sunt mera vestigia sed realitates magnas et vivas, in primis fides integra in mysterium Sanctae Trinitatis, et in mysterium Chri- sti Salvatoris, Sacramentum Eucharistiae, etc.
[ Subscripserunt etiam\ Louis Gaumain, ev. de Moundou; M. Bernard, arch. Brazzaville; I. B. Fauret, ev. de Pointe-Noire; J. I. Adam, ep. Libe- ropol.; I. <